პატარა ჟირაფი

ბავშვის აღზრდა და განათლება


2 Comments

პირველ რიგში თვითონ მშობლებმა უნდა დაუწესონ საკუთარ თავს ეკრანთან გატარებული დროის ლიმიტი

20მშობლების უმეტესობას ბევრჯერ მოუსმენია და წაუკითხია იმის შესახებ, რომ ეკრანთან (ტელევიზორი, კომპიუტერი, პლანშეტი, მობილური ტელეფონი) გარატებული დიდი დრო სერიოზული ზიანის მომტანია ბავშვებისთვის.

როგორც ბავშვის განვითარების სპეციალისტები და პედიატრები გვირჩევენ, 2 წლამდე ბავშვებს საერთოდ არ უნდა ჰქონდეთ შეხება ტექნოლოგიებთან, ხოლო შედარებით დიდებისთვის ეკრანთან გატარებული დრო უნდა იყოს საკმაოდ შეზღუდული.

მაგრამ ჩვენ თვითონ, მშობლები, როგორ და რამდენ დროს ვატარებთ ეკრანთან?

თქვენ ფიქრობთ, რომ ბავშვები ვერ ხედავენ თუ როგორ გამოუდმებით ამოწმებთ Facebook-ს ან თქვენს ელექტორნულ ფოსტას? კარგად დაფიქრდით ამ საკითხზე, ამბობს ფსიქოლოგი კეტრინ შტაინერ-ადეარი, რომელმაც მოიყვანა დამაფიქრებელი კვლევის შედეგები ამ საკითხზე  მის წიგნში „ დიდი გარღვევა ურთიერთობებში: ბავშობისა და ოჯახური ურთიერთობების დაცვა ციფრულ ეპოქაში.“

ქალბატონი კეტრინი ამბობს, რომ როგორც ფსიქოლოგს მას ხშირად უწევს მუშაობა ბავშვებთან, რომლებიც თავს ძალიან გაუცხოებულად გრძნობენ მუდმივად  ტექნოლოგიებში ჩაფლული მშობლებისგან და ამის გამო საკუთარ მშობლებზე ძალიან გაბრაზებული არიან და თავს ცუდად გრძნობენ.

ხშირად ბავშვებს უჩნდებათ შეგრძნება, რომ ისინი მშობლებისთვის უფრო ნაკლებლად მნიშვნელოვანნი არიან და რომ მშობლები თავს გაცილებით უფრო კარგად გრძნობენ მობილურ მოწყობილობებთან თუ კომპიუტერებთან, ვიდრე საკუთარ შვილებთან. გარდატეხის ასაკამდე მისული ან უკვე გარდატეხის ასაკში მყოფი ბავშვები შეხვედრებზე ხშირად ეუბნებიან ქალბატონ კეტრინს, რომ მათი მშობლები არიან „ჰიპოკრატები“, რადგანაც თვითონ ძალიან დიდ დროს ატარებენ ეკრანებთან, მაშინ, როდესაც შვილებს უკრძალავენ და ძალიან მკაცრად უზღუდავენ ამ დროს.

“ჩვენი ყურადღების მოპოვების მცდელობისგან ბავშვები თავს ძალიან დაქანცულად და მოწყენილად გრძნობენ“, ამბობს ქალბატონი შტაინერ-ადეარი. ის ამბობს, რომ რეალუარდ მშობლების მიერ ტექნოლოგიებთან გატარებული დიდი დრო ბევრად უფრო პრობლემურია, ვიდრე ბავშვების მიერ იგივეს კეთება.

როგორც ფსიქოლოგი ამბობს, ციფრულმა მოწყობილობებმა ნელ-ნელა განსაზღვრეს ჩვენი ვინაობა. იმის ნაცვლად, რომ ჩვენ ვეცადოთ და რეალურდ დაველაპარაკოთ ჩვენს მეუღლეს, შვილებს ან საუკეთესო მეგობრებს, რომლებთანაც ჩვეულებრივ შემთხვევაში გვექნებოდა ყოველდღიური საუბრები, უმეტესობა ჩვენთაგანი დღეს დაჰყურებს მობილურ მოწყობილობას იმის გასაგებად თუ ვის სჭირდება ის ან ვინ დაინტერესდა მისით. ამ ცდუნებასთან გამკლავება კი საკმაოდ რთულია. რეალობაში კი, როგორც წესი, ჩვენ სწორედ იმ ხალხისთვის ვართ ყველაზე მნიშვნელოვანნი, ვისაც ვაყოვნებთ და ვაცდევინებთ, სანამ შევამოწმებთ ჩვენს ტელეფონებს.

რაც იკლებს ხალხში, ეს არის სიღრმეებში ჩახედვის სურვილი და საკუთარი თავის ანალიზი. ძალიან ხშირად გვესმის როგორ ამბობენ ადამიანები, რომ თავს უხერხულად და ცუდად გრძნობენ თუ გამოუჩნდათ დასვენებისთვის ცოტა დრო და ამ დროს არ იყენებენ მობილურ მოწყობილობებს. ჩვენ დავკარგეთ წყანარად ოცნებისა და ფიქრის უნარი.

დღევანდელი რეალობა ბევრად განსხვავდება იმ დროისგან, როცა თაობები ტელევიზორის ეკრანის წინ იზრდებოდნენ. საქმე იმაშია, რომ ტელევიზორი არ იყო პირადი, ამბობს ქალბატონი კეტრინი. შენ უყურებდი რაღაც სხვას, ტელევიზორით არ გქონდა კონტაქტი მეგობრებთან და არც წერილებს იღებდი ამ მოწყობილობით. ახლა კი რეკლამებიც კი მობილურ მოწყობილობებში კონკრეტულ ადამიანზეა მიმრთული. ზოგადი შოუებისა და რეკლამებისგან განსხვავებით, რომელსაც ჩვეულებრივ ხედავთ ტელევიზორში, რეკლამები, რომლებსაც იღებთ მობილური მოწყობილობებითა და პერსონალური კომპიუტერებით ბევრად უფრო მორგებულია თქვენზე და ერთგვარად განსაზღვრავს თქვენს პიროვნებას.

როცა შევდივართ სოციალურ ქსელში და ვხედავთ რაღაც წვეულების სურათებს, სადაც ჩვენ არ ვიყავით მიწვეულები, ვღელავთ და ცუდ ხასიათზე ვდგებით. სოციალური ქსელები მომენტალური სიხარულის ან მომენტალური ცუდი განწყობის მომტანია. ეს კი ძალიან განსხვავდება ტელევიზორის ეკრანის წინ დროის გატარებისგან, სადაც რეალურად უფრო ვისვენებთ.

რა შეგვიძლია გავაკეთოთ ამი შესაჩერებლად?  

ვაღიაროთ, რომ ეს ყველაფერი რეალური პრობლემაა. ნუ ეცდებით ამ პრობლემის უგულებელყოფას და ნუ იტყვით, რომ უბრალოდ ახლა ცხოვრება ასეთია და მორჩა. თქვენ უნდა დაფიქრდეთ სერიზულად და გაანალიზოთ ის თუ ვინ და რა არის რეალურად თქვენთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი და იმაზეც თუ როგორ გინდათ გაატაროთ ამ ადამიანებთან თუ თქვენთვის რეალურად მნიშვნელოვან საკითხებზე დრო.

როდესაც რაღაც ხმა გეუბნებათ „ახლა მე უნდა შევამოწმო თუ რა ხდება ფეისბუკში“ უპასუხეთ ამ ხმას, რომ „ ეს ყველაფერი მოიცდის“. ან უბრალოდ მიიღეთ გადაწყვეტილება, რომ სოციალურ ქსელებსა და ელექტრონულ ფოსტას შეამოწმებთ მხოლოდ სამჯერ დღეში ან გამოყოფთ რეალური დასვენებისთვის შუადღეს ან საღამოს. შემდეგ კი მართლაც ისიამოვნებთ ამ დასვენებით და გაუძლებთ „შემოწმების“ ცდუნებას. ამ მოწყობილობებთან ჩვენი ურთიერთობა ქმნის ისეთ შთაბეჭდილებას, თითქოს ყველაფერი ბევრად უფრო სასწრაფოა, ვიდრე ეს სინამდვილეშია.

როგორ გვიშლიან ხელს ტექნოლოგიები ჩვენს შვილებთან ურთიერთობაში?

ბავშვებს არ სჭირდებათ ჩვენი სრულყოფილი ყურადღების კონცენტრაცია მუდმივად, მაგრამ მათ ნამდვილად სჭირდებათ იმის გაგება, რომ ისინი ჩვენთვის ნამდვილად მნიშვნელოვანნი არიან და რომ დღის რაღაც გარკვეული მონაკვეთების დროს და გარკვეულ სიტუაციებში მათ ჩვენ სრულყოფილად ვუთმობთ ჩვენს დროს. აუცილებლად უნდა იყოს რაღაც დრო, როდესაც მშობლები მთლიანად ბავშვებს დაუთმობენ, ყოველგვარი ყურადღების გადამტანი მოწყობილობების გარეშე.

არის თუ არა დღის რამე მონაკვეთი, რა დროსაც მობილური მოწყობილობები მთლიანად გამორთული უნდა იყოს მშობლებისა და ბავშვებისთვის?

მაგალითად სკოლისკენ მიმავალ გზაზე. ბავშვებს როგორც წესი სჭირდებათ გამკლავება საკუთარ შიშებთან თუ რაღაც ემოციურ საკითხებთან, რომელიც სკოლასთან არის დაკავშირებული. როდესაც ჩვენ ამ დროს ვაძლევთ მათ მობილურ მოწყობილობებს მათ ტვინს ვართმევთ საშუალებას გაიროას შეგუებისა და ემოციებთან გამკლავების გზა. მუდმივად ასეთი მიდგომის გამოყენებით, ბავშვები მიდიან დასკვნამდე, რომ ცხოვრებაში გარდამავალი ეტაპების გავლა ხდება ეკრანთან ერთად, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს ერთგვარი ფსიქოლოგიური დამოკიდებულება.

მშობლები ძალიან ხშირად პატარებისთვის საფენების გამოცვლის დროსაც კი გასართობად ბავშვებს მობილურ მოწყობილობებს აძლევენ, იმის ნაცვლად რომ ამ დროს ეალერსონ და უმღერონ მათ. ასე ბავშები ეჩვევიან საკუთარი თავის დამშვიდებას  მობილური მოწყობილობებით.

იქნება ბავშვი 8 თვის, 2 თუ 7 წლის, ჩვენ უნდა ვეცადოთ და ვასწავლოთ მათ თუ როგორ უნდა გაუმკლავდნენ ამა თუ იმ საკითხს თვითონ. როგორ გადალახონ ესა თუ ის სირთულე, როგორ გადავიდნენ ერთი მდგომარეობიდან მეორეში და როგორ დაიწყნარონ საკუთარი თავი. ჩვენ ზედმეტად დამოკიდებულები ვხდებით კომპიუტერებზე ბავშვებთან ურთიეთობისას.

ძალიან ხშირად ჩვენ ვიყენებთ ჩვენს მობილურ მოწყობილობებს იმის გამო, რომ ვცდილობთ ვიყოთ ერთდროულად ორ ადგილას (სახლსა და სამსახურში). როგორ შეიძლება ზღვარი დავუწესოთ საკუთარ თავს?

კითხეთ თქვენს შვილებს. ზოგიერთ ბავშვს ურჩევნია მშობელი იჯდეს მანქანაში მისი საფეხბურთო მატჩის დროს, როდესაც მამა ან დედა საუბრობს ტელეფონით სამსახურის საქმეებზე. ამ დროს ისინი გრძნობენ, რომ თქვენ სამსახურში ხართ რეალურად და არა მის საფეხბურთო მატჩზე. ეს კი იწვევს სიშორის განცდას.

რაც უფრო კონკრეტულები ვიქნებით ბავშვებთან, მით უკეთესია. თუ თქვენ მუშაობთ სახლიდან, მაშინ უმჯობესია გახვიდეთ თქვენს ოთახში და ოთახის კარს მიაკრათ ნიშანი. მაგალითად:  წითელი ნიშნავს, რომ თქვენ მუშაობთ, ხოლო მწვანე ნიშნავს, რომ თქვენ დაასრულეთ სამუშაო და ეს სრულიად გასაგებია ბავშებისთვის.

კითხეთ ხოლმე თვითონ ბავშვებს, რა ურჩევნიათ და რა აგრძნობინებდათ მათ თავს უკეთესად. ზოგიერთმა ბავშვმა შესაძლებელია თქვას „ სულ ერთიაო“, მაგრამ უმჯობესია უბიძგოთ ბავშვებს იმისკენ, რომ დაფიქრდნენ და თვითონაც განავითარონ კარგი ქცევის კულტურა მობილურ ტექნოლოგიებთან მიმართებაში.

 

წყარო:

Parents are the ones who need limits on screen time. The Washington Post.  http://www.washingtonpost.com/news/parenting/wp/2014/08/06/parents-are-the-ones-who-need-limits-on-screen-time/

 


2 Comments

მშობლებისთვის აუცილებელია ისწავლონ შვილებთან ურთიერთობა

9მშობლებისთვის აუცილებელია ისწავლონ შვილებთან ურთიერთობა, შეიმუშაონ სასაუბროდ განსაკუთრებული მიდგომა და ეცადონ, რომ კარგად გაუგონ მათ.

წარმოიდგინეთ, როგორ ვიგრძნობდით თავს საოპერაციო ოთახში რომ შემოსულიყო ქირურგი და ოპერაციის წინ ჩვენთვის ეთქვა: “სიმართლე გითხრათ არ მაქვს დიდი განათლება მიღებული ქირურგიაში, მაგრამ მე მიყვარს ჩემი პაციენტები და საქმეში მე ვიყენებ საღ აზრს?“ ჩვენ, რა თქმა უნდა, ჩავვარდებოდით პანიკაში და გავიქცეოდით ჩვენი სიცოცხლის გადასარჩენად.

ის ბავშვებიც, ასევე რთულ სიტუაციაში არიან, რომელთა მშობლებსაც სჯერათ, რომ სიყვარული და საღი აზრი საკმარისია ბავშვის

აღზრდის პროცესში. როგორც ქირურგებს, მშობლებსაც სჭირდებათ განსაკუთრებული უნარების შეძენა, რათა გაუმკლავდნენ საკუთარი შვილების ყოველდღიურ საჭიროებებს. როგორც გამოცდილი და ნასწავლი ქირურგი, რომელიც ძალიან ფრთხილად არჩევს გაკვეთის ადგილს, მშობელიც  ასევე ფრთხილი და კარგად გათვითცნობიერებული უნდა იყოს იმაში  თუ როგორი სიტყვები შეარჩიოს შვილთან ურთიერთობისას. რადგანაც სიტყვას, იგივე ძალა აქვს, როგორც დანას. მას, ფიზიკური თუ არა, ბევრი ფსიქოლოგიური ჭრილობის მიყენება შეუძლია.

ნაწყვეტი წიგნიდან “მშობელსა და ბავშვს შორის”.

ავტორი დოქტორ ჰეიმ გ. გინიოტი

ფსიქოლოგი, ბავშვთა თერაპევტი, მშობელთა საგანმანათლებლო ჯგუფების დამაარსებელი 


Leave a comment

როგორ შექმნეს მარიმ და ნიკუშამ სახალისო ხელოვნების ნიმუში

18ამ ზაფხულს, მარის და ნიკუშას ხშირად უჩდნებოდათ სურვილი სახალისო აპლიკაციების გაკეთების და შესაბამისად ბევრი სხვადასხვა რამ გააკეთეს კიდეც.

ერთ დღეს გადავწყვიტეთ სახალისო ხელოვნების ნიმუშის შექმნა :)

DSC_0556

 

ამ ხელოვნების ნიმუშზე მუშაობა კი დაიწყო იმით, რომ სახატავ ტილოზე გადააკრეს სკოჩი სხვადასხვა მიმართულებით.

4

 

შემდეგ დაიწყეს ღიად დარჩენილი ადგილების ფუნჯით გაფერადება.

10

მარიმ გადაწყვიტა სხვადასხვა ფერები გამოეყენებინა მისი ხელოვნების ნიმუშის შესაქმნელად.

8

ნიკუშამ კი გადაწყვიტა წითელი და თეთრი ფერების კომბინაცია წარმოედგინა მის ნამუშევარში.

13

ფერებზე მუშაობის დასრულების შემდეგ დიდი შესვენება გამოვაცხადეთ და დაველოდეთ საღებავების გაშრობას, რის შემდეგაც დადგა ბოლო და გადამწყვეტი ეტაპი :) – ტილოდან სკოჩის მოძრობა.

საბოლოო სახალისო ნამუშევრები კი მარის და ნიკუშას აი ასეთი გამოუვიდათ :)

15


1 Comment

როგორ ვეუბნებით ბავშვებს გაუცნობიერებლად იმას, რომ არ გვისმინონ

 

notlisten

 როგორც წესი მშობლების უმეტესობა წუხს იმაზე, რომ ბავშვები არ უსმენენ და არ ითვალისწინებენ მათ მითითებებს. მოსმენის უნარის გამომუშავება კი ძალიან მნიშვნელოვანია. ბავშვებს სჭირდებათ ისწავლონ თუ როგორ უნდა გახდნენ აქტიური მსმენელები, მაგრამ უფროსებსაც ასევე უნდა ახსოვდეთ, რომ მნიშვნელოვანია თვითონაც იყვნენ ყურადღებიანი, კარგი მსმენელები. არის გარკვეული ნიუანსები, რომელთა გათვალისწინებაც გაცილებით ზრდის იმის ალბათობას, რომ ბავშვები მოისმენენ ჩვენს ნათქვამს.

 

გაგიზიარებთ იმ გავრცელებული შეცდომის ჩამონათვალს, რომელთა გამოყენებითაც თქვენ გაუცნობიერებლად ეუბნებით ბაშვებს რომ არ გისმინონ. ასევე გაგიზიარებთ რჩევებსაც, რომლებიც დაგეხმარებათ ამ  შეცდომების თავიდან აცილებაში.

  1. ეუბნებით ისე, თითქოს სხვა არჩევანის საშუალებაც აქვს:

ზოგჯერ, როდესაც ბავშვს ვაძლევთ მითითებას, ამას ისე ვაკეთებთ თითქოს მას სხვა არჩევანის საშუალებასაც ვუტოვებდეთ. მაგალითად ვეუბნებით: „მიირთმევ საუზმეს“? ან „შენი ტანსაცმელი ჩაალაგე კარადაში, კარგი?“

უფროსებისთვის გასაგებია, რომ ამ ნიუანსებში სულაც არ იგულისხმება სხვა არჩევანის არსებობა, მაგრამ ბავშებისთვის ეს, ასე არ არის.

თუ საქმე ეხება ისეთ საკითხს, რომლის შესრულება ბავშვის მხრიდან აუცილებელი და მნიშვნელოვანია, მაშინ თქვენი სიტყვებიც და საუბრის ტონიც შესაბამისი უნდა იყოს. თუმცა, გაითვალისწინეთ, რომ ეს სულაც არ ნიშნავს იმას, რომ თქვენ ბავშვს უნდა უყვიროთ ან იყოთ უხეში მასთან.

კვლევები უჩვენებენ, რომ ბაშვები ყველაზე კარგად რეაგირებენ მაშინ, როდესაც უფროსები მშვიდი, რბილი ტონით და პოზიტიური სიტყვების გამოყენებით ესაუბრებიან მათ.  

ზემოთ მოცემული წინააღმდეგობრივი მაგალითის ნაცვლად, შეგიძლიათ სცადოთ იგივე აზრის ბავშვისთვის ასეთი გზით მიწოდება: „საუზმის დროა და ახლა შენც უნდა შემოგვიერთდე“,  „გეთაყვა, ჩაალაგე შენი ტანსაცმელი კარადაში.“

  1. მითითების არასწორად გადმოცემა

როგორც უკვე აღვნიშნეთ, ბავშვები ყველაზე კარგად მაშინ რეაგირებენ უფროსების მითითებებზე, როდესაც ეს პოზიტიურად არის გამოხატული. ამ მიდგომას შესაძლებელია ვუწოდოთ „თქვი ის რისი ნახვაც გსურს“.

თუ არის იმის ალბათობა, რომ თქვენი მითითება ბავშვის გონებაში წარმოქმნის განსხავებულ სურათს იმისგან, რის მიღწევასაც ცდილობთ ანუ თუ პირდაპირ და გარკვევით არ ეუბნებით იმას, რასაც მისგან ითხოვთ, არ გაგიკვირდეთ თუ თქვენი მიზნისგან სრულიად საპირისპირო შედეგი მიიღეთ.

მაგალითად, ეუბნებით ბავშვს „ ნუ ხტუნაობ სკამზე“. ასეთ დროს ბავშვი როგორც წესი წარმოიდგენს თუ როგორ ხტუნაობს ვიღაც მის სკამზე და უმეტეს შემთხვევაში, უფრო მეტი მონდომებით იწყებს სკამზე ხტუნვას და თუ ამ დროს სხვა ბავშვებიც სხედან მაგიდასთან, ისინიც იწყებენ სკამზე ხტუნვას. საქმე იმაშია, რომ ამ დროს ბავშვების გონებაში წარმოიქმნება სურათი იმისა, თუ როგორ ხტუნაობს ვიღაც სკამზე და ყველას უჩნდება სურვილი თვითონაც ჩაერთოს ამ პროცესში.

ამ დროს, უმჯობესია ბავშვს უთხრათ: „გთხოვ, ჭამის დროს გააჩერე ტანი სკამზე და ფეხებიც იატაკზე დადევი“. ანუ ასე თქვენ პირდაპირ ეუბნებით ბავშვს იმას, რისი დანახვაც გინდათ. ასეთი მითითება არ აბნევს ბავშვს და თან თქვენი სიტყვებიც არ ეწინააღმდეგება იმას, რისი მიღწევაც რეალურად გსურთ.

  1. საუბრის დროს თვალებში ყურების ეფექტის უგულებელყოფა

მშობლები, როგორც წესი, ძალიან დაკავებულები ვართ. მაგრამ თუ არ მოვიცლით იმისთვის, რომ როგორც საჭიროა ისე დაველაპარაკოთ ბავშვებს, მაშინ არც უნდა გვქონდეს იმის მოლოდინი, რომ ბავშვები ჩვენს ნათქვამს გაიგებენ და ჩვენს თხოვნას შეასრულებენ.

სულაც არ არის ისე, როგორც ჩვენ ხშირად გვგონია, რომ თითქოს ბავშვები მიზანმიმართულად  ცდილობენ ჩვენს იგნორირებას. საქმე იმაშია, რომ ჩვენ საჭირო მიდგომის გამოყენებით არ ვთხოვთ მათ ჩვენთან მოსვლას და მოსმენას.

თუ გინდათ ბავშვმა გაიგოს თქვენი ნათქვამი, ეცადეთ საუბრის დროს არ იაროთ და პარალელურად სხვა საქმე არ აკეთოთ. როცა ცდილობთ რაიმეს ახსნას ბავშვისთვის, დაიხარეთ ბავშვის სიმაღლემდე და შეხედეთ მას თვალებში. გაგიკვირდებათ თუ რამდენად უფრო ყურადღებით მოისმენს ბავშვი თქვენს ნათქვამს ასეთ ვითარებაში.

  1. ზედმეტად რთული მითითებები

მცირეწლოვან ბავშვებს უჭირთ მითითებების გაგება განსაკუთრებით მაშინ, როცა ჩვენ მათ ვაძლევთ ისეთ მითითებებს, რომლებიც რამდენიმე შესასრულებელ ეტაპს შეიცავენ. თუ ასეთ დროს ბავშვები ჩვენს მითითებებს სრულიად უგულებელყოფენ, უნდა ვცადოთ მითითებების გამარტივება და ერთ ჯერზე მხოლოდ ერთი ან ორი მითითების გაკეთება. შესაძლებელია დაგვჭირდეს საუბრის ტემპის შენელებაც და თითოეული მითითების შემდეგ გარკვეული პაუზის გაკეთებაც, რათა პატარას მივცეთ საშუალება გაანალიზოს ის, რაც უკვე ვუთხარით. მაგალითად ვთხოვოთ ასე: „დადევი სათამაშო (პაუზა), დაჯექი წყნარად (პაუზა) და ნელა ჭამე საჭმელი.

  1. ახლო ურთიეთრობის დამყარების მნიშვნელობის იგნორირება

თუ გვინდა რომ ბაშვებს ჩვენი ესმოდეთ, აუცილებელია პირველ რიგში მათ ვაგრძნობინოთ, რომ ჩვენ მათზე მთელი სულითა და გულით ვზრუნავთ. ამისთვის კი აუცილებელია, ჩვენი ზრუნვა მათთან ურთიეთრობის ყველა ნიუანსში ჩანდეს, განსაკუთრებით კი მითითებების მიცემის დროს. ამისთვის სხვადასხვა ხერხი არსებობს. შესაძლებელია იუმორის გამოყენება ან პატარა ისტორიების მოყოლა, რომლითაც ბავშვი იგრძნობს, რომ მითითების მიცემა მასზე ზრუნვის ნაწილია.

მაგალითად: უფროსი ძმა ძალიან ბრაზდება ხოლმე, როდესაც მისი უმცროსი ძმა მიდის და უნგრევს ლეგოს კონსტრუქციებს. ასეთ სიტუაციებში დედა მიუთითებს ხოლმე, რომ მას არ უნდა დაედო კონსტრუქციები ისეთ ადგილას, სადაც პატარა ძმა ადვილად მივიდოდა.

რა შედეგი მოაქვს ამ დროს დედის ასეთ მითითებას? თითქმის არანაირი. ადვილი შესაძლებელია, რომ ბავშვი ვერაფერს მიხვდა გარდა იმისა, რომ დედამ უთხრა დამნაშავე მხოლოდ შენ ხარო.

შემდეგ ბავშვი მიდის მამასთან და მის გასაჭირზე უყვება. ის გულდასმით უსმენს, ჯდება მასთან ერთად იატაკზე და უყვება ისტორიას მისი ბავშვობიდან იმაზე

თუ როგორ უშლიდა მუდმივად ხელს მისი პატარა ძმა, ანუ ბიძია ჯონი მისი საყვარელი პაზლების აწყობაში ხელს. როგორ უნებართვოთ იღებდა და ფანტავდა პაზლის ნაწილებს ოთახში და ამ მოქმედებით როგორ ძალიან აბრაზებდა მას. ერთხელაც ბებომ ურჩია, რომ პაზლები აეწყო მეორე ოთახში ჩაკეტილ კარს მიღმა, იქ სადაც ჯონი მას ხელს ვერ შეუშლიდა. ამბის დასრულების შემდეგ კი მამა ეკითხება შვილს: „არ შეგიძლია შენც იპოვო სადმე სახლში ისეთი ადგილი, სადაც ხელის შეშლის გარეშე შეძლებ შენს ლეგოს კონსტრუქციებზე წყნარად მუშაობას?“

ეს უკვე აბსოლუტურად სხვა დამოკიდებულებაა. მამის ასეთი მოქცევა ბავშვს კარგად აგრძნობინებს, რომ ის გულით ზრუნავს შვილზე და  ნამდვილად აწუხებს მისი გასაჭირი. ასე გადმოცემული მითითება ადვილად გასაგები ხდება და თან ბავშვი მეტ სიახლოვეს და კავშირს გრძნობს მშობელთან. ასეთი ურთიეთრობის დროს, ბავშვი ზოგადად უფრო გულისხმიერი ხდება მშობლის მითითებების მიმართ და მეტი სითბოთი და პატივისცემითაც იმსჭვალება მის მიმართ.

  1. როცა არ ვასრულებთ იმას, რასაც ვამბობთ

სიტყვები კარგავენ მნიშვნელობას, როდესაც ისინი არ არიან მოქმედებითაც გამყარებული. თუ გვინდა ბავშვებმა სახლში დაიცვან გარკვეული წესები (მაგალითად ის, რომ ბურთის თამაში შეიძლება მხოლოდ ეზოში და არა სახლში), უნდა ვიზრუნოთ კიდეც იმაზე, რომ ბავშვებმა არ გაუკეთონ ამ წესს იგნორირება.  თუ არაფერს ვეტყვით ბავშვებს, როცა ისინი ცოტა ხნის წინ დათქმულ წესს არღვევენ, ჩვენს სიტყვებს ვუკარგავთ ფასს და ბავშვებსაც ვუბიძგებთ იმისკენ, რომ ჩვენც გაგვიკეთონ ხოლმე იგნორირება. თუ ერთ წესზე დავუშვებთ გამონაკლისს, მაშინ სხვა წესებსაც იგივე ბედი ეწევა.

თუ ვამბობთ რომ „კბილები უნდა გავიხეხოთ ზღაპრის წაკითხვის შემდეგ“ უნდა ვეცადოთ და შევასრულოთ ის რაც ვთქვით. თუ ბავშვს უხსნით, რომ მაგიდაზე ასვლა არ შეიძლება“, მაშინ უნდა ეცადოთ და არ მისცეთ მაგიდაზე ასვლის უფლება და ყოველი მცდელობის შემდეგ ჩამოიყვანოთ ის დაბლა მაგიდიდან.

გასაგებად ახსნილი ქცევის წესების არსებობა და შემდეგ იმის უზრუნველყოფა, რომ მოხდეს მათი დაცვა მუდმივად, კარგი აღზრდის მნიშვნელოვანი ნაწილია. ეს აუცილებელია უფროსებსა და პატარებს შორის ურთიერთპატივისცემის დასამყარებლად, რაც საერთოდ არ საჭიროებს  მშობლების მხრიდან არც უხეშობასა და მითუმეტეს ავტორიტარულ მიდგომას.

როგორია თქვენი მიდგომა ბავშვის აღზრდისადმი? გაგვიზიარეთ თუ როგორ ახერხებთ იმას, რომ ბავშვებმა თქვენი მითითებები გაითვალისწინონ და შეასრულონ?

 

წყარო:

http://notjustcute.com/2014/09/10/six-ways-youre-unintentionally-telling-kids-not-to-listen/

 

 


4 Comments

რა არის წარმოსახვითი თამაში და რატომ არის ის ასეთი მნიშვნელოვანი ბავშვის განვითარებისთვის


pretendთამაშს ხშირად მიიჩნევენ უმნიშვნელო საქმიანობად, რომელსაც რაიმე სერიოზული მიზანი არ გააჩნია, საქმიანობა, რომელშიც ბავშვი იმიტომ ერთვება, რომ ჯერ სხვა არაფერი შეუძლია, საქმიანობა, რომელსაც ის ასაკთან ერთად ივიწყებს.

სინამდვილეში კი თამაშს გადამწყვეტი როლი აქვს პიროვნების სრულფასოვან ჩამოყალიბებაში. როგორც ამაზე ფსიქოლოგები და ადრეული განათლების ექსპერტები მიუთითებენ, თამაშით ბავშვი იძენს არამხოლოდ სხვადასხვა მნიშვნელოვან ცოდნასა და უნარს, არამედ მთლიანობაში მისი გონებრივი, ფიზიკური და ემოციური განვითარება პირდაპირ თამაშზეა დამოკიდებული. ხოლო იმ ბავშვებს, რომლებსაც სხვადასხვა მიზეზის გამო ჰქონდათ თამაშის შეზღუდული შესაძლებლობა, ახასიათებთ ნევროლოგიური დარღვევები, რომელთა მკურნალობაც ხშირად ისევ თამაშის თერაპიით ხდება.

განვითარებულ ქვეყნებში უკვე დიდი ხანია აქტიურად დაიწყო სწავლების პროცესში თამაშის პრინციპების ფართოდ გამოყენება, რადგანაც კვლევებმა უჩვენა, რომ თამაში ბავშვისთვის არის სწავლის ყველაზე მნიშვნელოვანი საშუალება.

ფსიქოლოგები თამაშის შემდეგ ძირითად კატეგორიებს გამოჰყოფენ:  ფიზიკური თამაში, თამაში ნივთებით, თამაში სიმბოლოებით, თამაშები, რომლებსაც აქვთ წინასწარ განსზღვრული წესები და წარმოსახვითი (სოციალურ-დრამატული) თამაშები. თამაშის თითოეული ეს კატეგორია გარკვეული უნარების განვითარებას უწყობს ხელს, მაგრამ დღეს ჩვენი ინტერესის სფეროა წარმოსახვითი თამაშები.

რას გულისხმობს წარმოსახვითი თამაში და რატომ არის ის ასეთი მნიშვნელოვანი?

დაახლოებით 2 წლის ასაკიდან ბავშვები იწყებენ წარმოსახვით თამაშებს, რომლებიც უფრო და უფრო კომპლექსური ხდება ასაკის მატებასთან ერთად. წარმოსახვითი თამაში ნიშნავს ისეთ თამაშს, როდესაც ბავშვი გარდაქმნის ნივთებს თავის წარმოსახვაში და მათ განსხვავებულ ფუნქციას ანიჭებს, თამაშობს სხვადასხვა პროფესიის ადამიანის როლს, ახმოვანებს ნივთებს ან სათამაშოებს და ქმნის სცენებს მის მიერ მოფიქრებული სიტუაციებისთვის.

წარმოიდგინეთ სიტუაცია, როდესაც ბავშვი ზის სათამაშო მაგიდასთან და აჭმევს საჭმელს თოჯინას და თან ესაუბრება მას და თვითონაც „მიირთმევს“ წარმოსახვით საჭმელს მასთან ერთად. ბავშვმა შეიძლება ასეთი სიტუაციები გაითამაშოს უამრავი თემის გარშემო. შესაძლებელია წარმოსახვაში გადავიდეს პრეისტორიულ ხანაში და გააცოცხლოს დინოზავრები, ესაუბროს მათ და ისაუბროს მათ ნაცვლადაც. შესაძლებელია გაითამაშოს სიტუაცია ფერმაში, ან წარმოიდგინოს სცენა ოკეანის ფსკერზე სხვადასხვა სახის თევზის მონაწილეობით. წარმოსახვითი თამაშის ერთ-ერთი ფორმაა ასევე გარდასახვა რომელიმე გმირად ტანსაცმლის, ნაჭრებისა და აქსესუარების გამოყენებით.

ზოგჯერ ბავშვები ქმნიან სრულიად ახალ, ალტერნატიულ სამყაროს მათ ფანტაზიაში. შესაძლებელია მათ მიერ შექმნილ სამყაროში თამაში საკმაოდ დიდი ხანი გაგრძელდეს, თუნდაც რამდენიმე თვე. არის ხოლმე შემთხვევები, როდესაც ბაშვები ახალ ენასაც კი ქმნიან მათ მიერ გამოგონილი სამყაროსთვის. ასეთი კომპლექსური წარმოსახვითი თამაშის ფორმა უფრო ხშირად 9-10 წლის ასაკის ბავშვებში გვხდება და როგორც ფსიქოლოგები ამტკიცებენ, ასეთი თამაშებით გატაცებული ბავშვების უმეტესობა ზრდასრულ ასაკში განსაკუთრებულ შემოქმედებით უნარებს ავლენს.

წარმოსახვითი თამაშის თითქოსდა ერთი შეხედვით უმნიშვნელო პროცესის დროს ადგილი აქვს საკმაოდ სერიოზულ და მრავალმხრივ სწავლის პროცესს. ასეთი თამაშების საშუალებით ხდება ბავშვების ინტელექტუალური, ფიზიკური, სოციალური და ემოციური უნარების განვითარება. წარმოსახვითი თამაშების დროს ბავშვები იკვლევენ და სწავლობენ სხვადასხვა მასალას, ატარებენ ექსპერიმენტებს და აანალიზებენ შესაძლებლობებს, უპირისპირდებიან პრობლემებს და პოულობენ მათი გადაჭრის გზებს. სხვა ბავშებთან ერთად თამაშის დროს სწავლობენ მოლაპარაკებას, თანამშრომლობას და ერთობლივს დაგეგმვას, ავითარებენ სიტყვების მარაგსა და კომუნიკაციის უნარს. ასევე, ავითარებენ სიტუაციების სხვადასხვა კუთხიდან გაანალიზების უნარს, რაც სათამაშოების გახმოვანების საშუალებით ხდება.

მაგრამზემოთ ჩამოთვლილ ბევრ სასარგებლო თვისებასთან ერთად, არის ერთი, რომელიც წარმოსახვითი თამაშების ერთ-ერთ ყველაზე ღირებულ თვისებად მიიჩნევა. ეს არის კრეატიულობის ანუ შემოქმედებითი უნარის განვითარება.

რა იგულისხმება კრეატიულობაში და რატომ არის ის ასეთი მნიშვნელოვანი?

კრეატიულობა ანუ შემოქმედებითი უნარი, გულისხმობს სხვადასხვა მოვლენების, ნივთებისა თუ იდეების ახლებურად დანახვის უნარს და მათი სინთეზით რაიმე ორიგინალურისა და სასარგებლოს შექმნას. ასევე პრობლემების მოსაგვარებლად ახალი, უფრო ეფექტური გზების აღმოჩენას. ეს ყველაფერი ნებისმიერ სფეროში ძალიან მნიშვნელოვანია და სწორედ ამიტომ, თანამედროვე, კარგი ლიდერისთვის აუცილებელი თვისებების სიაში  სწორედ კრეატიულობას უჭირავს ერთ-ერთი წამყვანი ადგილი.

მაგრამ კრეატიულობის მნიშვნელობაზე განსაკუთრებული აქცენტის გაკეთების ფონზე, ამერიკაში ჩატარებულმა ერთ-ერთმა კვლევამ უჩვენა, რომ 1990-იანი წლებიდან კრეატიულობის ანუ შემოქმედებითი უნარის მაჩვენებლებმა დაიწყო საგრძნობლად დაბლა დაწევა, როგორც ზრდასრულებში, ასევე ბავშვებში. აქედან კი, ყველაზე დიდი ვარდნა საბავშვო ბაღისა და მე-3 კლასამდე ასაკის ბავშვების შედეგებში აღმოჩნდა (მანამდე კი ეს მაჩვენებლები სტაბილურად იზრდებოდა ყოველწლიურად). ამის პარალელურად კი როგორც აღმოჩნდა, ყოველი ახალი თაობის IQ (ინტელექტის კოეფიციენტი)ტესტის შედეგები მსოფლიოს მასშტაბით მაღლა ადის დაახლოებით 10 ქულით (Flynn effect). რადგანაც ითვლება, რომ ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა ბავშვების ინტელექტის დონეს მაღლა წევს.

ამ ტენდენციის შესასწავლად მკვლევარებმა გაანალიზეს 300 000 ადამიანის ტორანსის ტესტის შედეგი. ტორანსის ტესტი კი 1966 წელს შექმნა მკვლევარმა პოლ ტორანსმა. მას შემდეგ ეს ტესტი ოქროს სტანდარტად მიიჩნევა და მსოფლიოს მასშტაბით აქტიურად გამოიყენება ბიზნესისა და განათლების სფეროში ადამიანის შემოქმედებითი უნარების შესამოწმებლად.

რამ გამოიწვია კრიზისი შემოქმედებითი უნარის მაჩვენებლებში?

მკვლევარების თქმით, ჯერ კიდევ ადრეა დაბეჯითებით იმაზე საუბარი თუ კონკრეტულად რამ გამოიწვია ასეთი ვარდნა შემოქმედებითი უნარის მაჩვენებლებში. მაგრამ ერთ-ერთ მიზეზად ამ ეტაპისთვის მიიჩნევა ის ფაქტი, რომ ძალიან შეიზღუდა ის დრო, რომელსაც ბავშვები ეზოში და კლასიკურ თამაშებზე ხარჯავენ, მაშინ როდესაც ძალიან გაიზარდა მათ მიერ ტელევიზორთან გატარებული საათების რაოდენობა, ისევე, როგორც ის დრო, რომელსაც ისინი ვიდეო თამაშებისთვის ხარჯავენ. მკვლევარების აზრით ამას ისიც ემატება, რომ საგანმანათლებლო დაწესებულებები ზედმეტად დიდ ყურადღებას ამახვილებენ ტესტირებაზე და ფაქტების უბრალო დამახსოვრებაზე, ხოლო შემოქმედებითი უნარების განვითარებას ნაკლებად უწყობენ ხელს.

არსებული რეალობიდან გამოსავლის ძიების მიზნით, განვითარებულ ქვეყნებში დაიწყეს სკოლებისა და საბავშვო ბაღებისთვის ისეთი სასწავლო პროგრამების შემუშავება, რომლებიც ხელს უწყობს კრეატიულობის განვითარებას. საბავშვო ბაღების შემთხვევაში განსაკუთრებული აქცენტი კეთდება თამაშის მნიშვნელობაზე, სადაც წარმოსახვით თამაშს, განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს.

ასევე, ადრეული განათლების სპეციალისტები  ურჩევენ მშობლებს, რომ თვითონ წაახალისონ და ხელი შეუწყონ ასეთი ტიპის თამაშებს სახლში. ამისთვის, მათი თქმით, ამისათვის პირველ რიგში აუცილებელია ზედმეტად არ გადაიტვირთოს ბავშვის დღის განრიგი, რათა მას დარჩეს დრო თამაშისთვის. ხოლო კომპიუტერისა და ტელევიზორიდან ყურადღების გადასატანად სასურველია ხანდახან მშობლების ინიციატივით მოხდეს მსგავსი თამაშების წამოწყება, მითუმეტეს თუ თვითონ ბავშვი არ იჩენს ინტერესს, მაგრამ ამ დროს აუცილებელია, რომ მშობელმა ბავშვს მისცეს თამაშის მიმართულების განსაზღვრის საშუალება და თვითონ არ აიღოს მაკონტროლებლის როლი. მნიშვნელოვანია, რომ სათამაშოები და წარმოსახვითი თამაშებისთვის გამოსადეგი ნივთები იდოს ბავშვისთვის ხელმისაწვდომ ადგილას.

და ბოლოს,  რა უფრო მნიშვნელოვანია მაღალი IQ (ინტელექტის კოეფიციენტი) თუ კრეატიულობა?

ალბათ ორივე თანაბრად მნიშვნელოვანია, თუმცა თუ ალბერტ აინშტაინს დავუჯერებთ „წარმოსახვა უფრო მნიშვნელოვანია ვიდრე ცოდნა. რადგანაც ცოდნა შემოიფარგლება იმით, რაც ჩვენ ახლა ვიცით დ აგვესმის, მაშინ, როდესაც წარმოსახვა სშეუძლია მოიცვას მთელი სამყარო, და ყველაფერი ის, რაც კი შეიძლება ოდესმე შევისწავლოთ და გავიგოთ“.

გამოყენებული მასალები:

Kyung Hee Kim (2011): The Creativity Crisis: The Decrease in Creative Thinking Scores on the Torrance.

Tests of Creative Thinking, Creativity Research Journal, 23:4, 285-295 - http://kkim.wmwikis.net/file/view/Kim_2011_Creativity_crisis.pdf 

 Lauren Lowery. The Land of Make Believe: How and Why to Encourage Pretend Play. The Hanen Centre -Helping You Help Children Communicate. http://www.hanen.org/Helpful-Info/Articles/The-Land-of-Make-Believe.aspx

Dr. Betty Liebovich, G. Pretend and Imaginary Play. Goldsmiths, University of London.  CBeebies, BBC - http://www.cbeebies.com/asia/grown-ups/helpful-articles/?article=pretend-and-imaginative-play

Lesley Hendy, Lucy Toon. Supporting Drama and Imaginative Play in the Early Years. Open University Press. Buckinghem. Philadelphia - http://www.ratingsexpress.com/openup/chapters/0335206654.pdf

Amanda Morgan. Enchanted Learning: The Benefits of Fantasy Play for Children - http://notjustcute.com/2010/07/06/enchanted-learning-the-benefits-of-fantasy-play-for-children/

Tom Jacobs. The Value of Unstructured Play- Time for Kids. Pacific and Standards – The Science of Society - http://www.psmag.com/navigation/books-and-culture/value-unstructured-play-time-kids-81177/

Elizabeth Blair. More Than 5- Years Of Putting Kids’ Creativity To The Test. NPR - http://www.npr.org/2013/04/17/177040995/more-than-50-years-of-putting-kids-creativity-to-the-test

Ellen Booth Church. The Benefits of Imaginative Play. Barnes & Nobles.  http://www.barnesandnoble.com/u/ellen-booth-church-imaginative-play/379002453

The Child Development Institute. When a Child Pretends. Understanding Pretend Playhttp://www.slc.edu/cdi/media/pdf/SLC_WhenAChildPretends_Booklet.pdf

Po Bronson, Ashley Merryman. The Creativity Crisis. Newsweek. http://www.newsweek.com/creativity-crisis-74665

Sandra W. Russ, Claire E. Wallace. Pretend Play and Creativity. American Journal of Play, volume 6 - http://www.journalofplay.org/sites/www.journalofplay.org/files/pdf-articles/6-1-article-pretend-play.pdf


14 Comments

რა არის ფსიქოლოგიური ძალადობა და როგორ მოქმედებს ის ბავშვებზე

verbal abuseბავშვებზე განხორციელებულ ფსიქოლოგიურ ძალადობაზე, ჩვენს საზოგადოებაში სამწუხაროდ საკმარისად არ საუბრობენ, არადა როგორც კვლევები უჩვენებენ ფსიქოლოგიურ ძალადობას ძალიან დიდი ზიანი მოაქვს გრძელ ვადაში და კიდევ უფრო დამანგრეველია, ვიდრე ფიზიკური ძალადობა, რადგანაც ფსიქოლოგიური ძალადობა აზიანებს ადამიანის ფსიქიკას ანუ მთლიანად პიროვნებას. Continue reading


9 Comments

ბავშვები ფილოსოფოსებად იბადებიან

whyველა ბავშვს რაღაც დროს უჩნდება ფილოსოფიური კითხვები სამყაროზე, მაგრამ როგორ ვიქცევით და როგორ ვპასუხობთ ამ კითხვებს ჩვენ, მშობლები. ამ საკითხზე ფიქრის დროს, წავაწყდი ერთ-ერთი თანამედროვე ინგლისელი ფილოსოფოსის სტეფან ლოს სტატიას, რაც მინდა თქვენც გაგიზიაროთ, რომ გავიგოთ თუ რას ფიქრობენ ამ საკითხზე ფილოსოფოსები.

 

„ბავშვები ბუნებრივად ფილოსოფოსები არიან“ ამტკიცებს ფილოსოფოსი სტეფან ლო.

ორიგინალი სტატია

ბავშვები ფილოსოფოსებად იბადებიან. ისინი მუდმივად ცდილობენ გაიგონ ყველა მოვლენის მიზეზი, მიიღონ ახსნა-განმარტებები, გაერკვიონ ყველაფრის თვისებაში  – მათ ცნობისმოყვარეობას საზღვარი არ აქვს. თითოეული პასუხზე კი მათ მალევე ახალი კითხვა უჩნდებათ. მათ აინტერესებს პასუხი ისეთ კითხვებზე, როგორიცაა „ როგორ შეიქმნა სამყარო? როგორ განისაზღვრა რა არის სწორი და რა არის არასწორი? საიდან უნდა მივხვდეთ, რომ ეს ყველაფერი არ გვესიზმრება?

როდესაც ჩვენ ვიზრდებით და ღრმად ვეფლობით ჩვენი ყოველდღიური ცხოვრების დეტალებში და საზრუნავში, ასეთი კითხვებისადმი ინტერესი მალე გვიქრება. ადამიანების უმეტესობა, მოზრდილ ასაკში შემოიფარგლება მისთვის საინტერესო და საზრუნავი საკითხების ვიწრო სპექტრით. მაშინ როდესაც ბავშვებს აქვთ საკმარისი დრო, ცნობისმოყვარე ბუნება და არანაირი წინასწარ გამჯდარი წარმოდგენები ამა თუ იმ საკითხზე, რის გამოც ისინი ჯერ კიდევ ხედავენ სამყაროს მთლიან სურათს.

როგორია ჩვენი რეაქცია, როდესაც ბავშვებს უჩნდებათ ფილოსოფიური კითხვები და როგორი უნდა იყოს ის?

რეალობა სამწუხაროდ ის არის, რომ ხშირად ჩვენ თავიდან ვიშორებთ ხოლმე ბავშვებს, როდესაც ისინი მოგვმართავენ ისეთი კითხვებით, როგორიცაა მაგალითად „რატომ მოხდა დიდი აფეთქება?“ ხშირად ასეთ კითხვებზე პასუხის გაცემა ჩვენ, დიდებს, დროის ფუჭ კარგვად მიგვაჩნია და შესაძლებელია მათ ასეთი პასუხიც კი გავცეთ: „უბრალოდ მოხდა და მორჩა. ნუ მეკითხები ასეთ სულელურ კითხვებს“.

თუ ბავშვი ნახავს, რომ მისი ფილოსოფიური კითხვები იწვევს უფროსების გაღიზიანებას, საყვედურსა და ხშირად მის გაკიცხვასაც კი, ძალიან დიდი ალბათობით ის ამ კითხვების დასმას უბრალოდ შეწყვეტს.

მეორე მიდგომა, რომლითაც ჩვენ ასევე თავს ვარიდებთ ბავშვების ფილოსოფიურ კითხვებს არის ის, რომ ჩვენ ვუდგებით მათ უფრო სერიოზულად, მაგრამ ვთვალთმაქცობთ, როცა ვაჩვენებთ, თითქოს ამ კითხვებს ძალიან მარტივი პასუხები აქვთ. რელიგია, ამ სიტუაციებში კარგი დასაყრდენია, თუნდაც ნაკლებად მორწმუნე, ათეისტი ადამიანებისთვისაც: „როგორ შეიქმნა სამყარო?“ – ღმერთმა შექმნა. „რატომ ითვლება ამის ან იმის გაკეთება არასწორად?“ – იმიტომ რომ ღმერთმა ასე თქვა. შესაძლებელია ამ პასუხებმა დააკმაყოფილოს ბავშვის ცნობისმოყვარეობა, მაგრამ ისინი ხშირ შემთხვევაში არაადექვატურია, რადგანაც ეს პასუხები ხშირად ვერ ხსნიან იმ საიდუმლოებებს, რომლებში გარკვევის მცდელობაც დაიწყო ბავშვმა. ხშირად ბავშვები ერთ საიდუმლოებაში გარკვევის ინტერესს ანაცვლებენ მეორეთი, რომელზეც პასუხის გაცემა უფრო მეტად რთულდება.

მაგალითად, სოფია, მისი რაციონალური ცნობისმოყვარეობიდან გამომდინარე კითხულობს თუ საიდან გაჩნდა სამყარო. ამ შემთხვევაში თავდაჯერებული ტონით იმის თქმა, რომ ღმერთმა შექმნა სამყარო, სულაც არ იქნება საკმარისი კითხვაზე ნათელის მოსაფენად, მითუმეტეს, თუ მის მომდევნო კითხვაზე „და როგორ გაჩნდა ღმერთი?“ პასუხის გაცემის ნაცვლად ვეცდებით ყურადღება მაგალითად ნაყინზე გადავატანინოთ.

ამ შემთხვევაში მე არ ვგულისხმობ ასეთ კითხვებზე პასუხის გასაცემად რელიგიური ახსნის გამოყენებაზე უარის თქმას. მაგრამ მე ვეწინააღმდეგები მათ გამოყენებას ბავშვების ნორჩ გონებაში ძიების სურვილისა და ცნობისმოყვარეობის ჩასახშობად.

რატომ ვიშორებთ ხოლმე ბავშვებს თავიდან ასეთი კითხვების დასმის დროს? ამის ბევრი მიზეზი არსებობს. ერთ-ერთი ძალიან აშკარა მიზეზი კი ის არის, რომ ჩვენ თვითონ არ ვიცით ასეთ კითხვებზე პასუხები და ჩვენი უცოდინარობის აღიარება კი საკმაოდ რთულია, მითუმეტეს ჩვენს საკუთარ შვილებთან.

მეორე მიზეზი ის არის, რომ ფილოსოფიურ საკითხებში ძიება საკმაოდ ღრმა ფიქრს მოითხოვს, ხოლო დიდების უმეტესობას ბავშვებზე ბევრად უკეთესად არც აქვს განვითარებული ეს უნარი. ჩვენ ვიცით, რომ შვილებთან დებატებში შესვლა დიდი ალბათობით იქნება რთული, გახდება თავის ტკივილის მიზეზი და მალე დასრულდება ჩვენი სიღრმისეული ფიქრის უნარის ნაკლებობიდან გამომდინარე.

მესამე მიზეზი კი ის არის, რომ ასეთ საკითხებზე ფიქრი ჩვენთვის არც ისე სასიამოვნოა და ეს არა მხოლოდ იმის გამო, რომ ზოგიერთი მათგანი შეგვახსენებს იმას, ჩვენ მოკვდავნი ვართ და შესაძლოა ჩვენს ხანმოკლე ცხოვრებას განსაკუთრებული აზრი სულაც არ ჰქონდეს. ფილოსოფიურმა კითხვებმა შესაძლოა ინტელექტუალურად ძალიან აგვაღელვოს. მათ შესაძლოა იძულებით დაგვაფიქრონ იმაზე, რომ რაც აქამდე „საღი აზრი“-ს ნაყოფი გვეგონა და მარტივად გასაგები, მხოლოდ ილუზიაა და ჩვენს მყარად გამჯდარ შეხედულებებს საყრდენი გამოაცალოს. დაგვანახონ, რომ ჩვენ დაკიდებული ვართ ინტელექტუალურ სიცარიელეზე. ფილოსოფიურად ფიქრი, ნიშნავს აზროვნებას უსაფრთხოების ბადის გარეშე.

განვიხილოთ მაგალითი. ზრდასრული ადამიანების უმეტესობა ამ ქვეყანაში [ინგლისი] დიდი ალბათობით იტყოდა, რომ „სრულიად აშკარაა“ ის ფაქტი, რომ ადამიანების დახოცვა და მათი ჭამა მორალურად აბსოლუტურად მიუღებელია, მაშინ როდესაც სხვა არსებების (ცხოველებისა თუ ფრინველების) დახოცვა და ჭამა არანაირ პრობლემას არ წარმოადგენს. ბავშვები კი რაღაც პერიოდში აუცილებლად კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენებენ ასეთ მორალს. ისინი ინტუიტიურად გრძნობენ, რომ ამ მორალში რაღაც ისე არ არის, როგორც უნდა იყოს და საეჭვოა. ამიტომაც ითხოვენ მის განმარტებას.

პრობლემა კი იმაში მდგომარეობს, როგორც ეს ფილოსოფოსმა პიტერს სინგერმა უჩვენა, ეს უკიდურესად რთული დასამტკიცებელი შეხედულებაა (ამ შემთხვევაში არ იქნება საკმარისი ასახსნელად უბრალოდ იმის თქმა, რომ ღორები და ძროხები ჩვენზე უფრო ნაკლებად გონიერი არსებები არიან; რადგანაც ეს იგულისხმებდა იმას, რომ ასეთ შემთხვევაში მისაღები იქნებოდა გონებრივად ჩამორჩენილი ადამიანების იგივე მდგომარეობაში ჩაყენება). ფაქტი ის არის, რომ ჩვენ გაგვიჭირდება თავიდან ავირიდოთ ის დასკვნა, რომ ჩვენ გვახასიათებს, დაუჯერებელი სიძულვილი სხვა ტიპის არსებების მიმართ, რომელიც ჰგავს რასიზმს (რასაც სინგერი „speciesism“ უწოდებს ).

მართლაც, რთულია არ დაეთანხმო სინგერის დასკვნას იმაში, რომ ჩვენ ყოველწიურად ვხოცავთ მილიარდობით ცხოველს, მხოლოდ იმისთვის, რომ დავაკმაყოფილოთ ჩვენი გემოვნება გარკვეული ტიპის საკვებისადმი, რაც მორალურად სრულიად გაუმართლებელია, იმ დონეზე, როგორც მიუღებელია და გაუმართლებელია მაგალითად მონებით ვაჭრობა.

სულაც არ არის გასაკვირი როცა იმის ნაცვლად, რომ ბავშვის თხოვნით მივაწოდოთ მას ახსნა-განმარტება ამა თუ იმ საკითხზე, ჩვენთვის უფრო კომფორტულია მათი თავიდან მოშორება (ალბათ ისევე, როგორც ორასი წლის წინ თავიდან იშორებდნენ იმ ბავშვს, ვინც კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებდა ადამიანების მონებად გაყიდვის მართებულობას). ჩვენ, უფროსები უგულებელვყოფთ ბავშვების წუხილს ხორცის ჭამაზე, როგორც სულელურ და ბავშვურ აზრებს. ვუდგებით ამ საკითხს ასე ან ვცდილობთ გადავკეტოთ მათი ცნობისმოყვარეობის ხაზი მზა მარტივი რელიგიური პასუხით: „ღმერთმა ცხოველები დედამიწაზე ადამიანებისთვის საკვებად გააჩინა. ასეა ნათქვამი ბიბლიაში“.

რატომ ვიცილებთ თავიდან ბავშვის ფილოსოფიურ შეკითხვას? ჩვენ ამას არ უნდა ვაკეთებდეთ , გრძელ ვადაში მაინც არ უნდა ვიქცეოდეთ, რისთვისაც არსებობს სამი მნიშვნელოვანი მიზეზი.

პირველი, მათ ვისაც არ აძლევდნენ დიდ თემებზე ფიქრის საშუალებას და უბრალოდ ფიქრის გარეშე პირდაპირ შეიწოვეს მარტივი რელიგიური პასუხები, აქვთ ძალიან უღიმღამო და არასაინტერესო, დაცლილი ცხოვრება. ისევე როგორც ოქროს თევზსს,  რომელსაც არ აქვს არანაირი წარმოდგენა იმაზე არის თუ არა მისი აკვარიუმის შუშის კედლებს იქით საერთოდ რამე. ასეთ ადამიანებს არანაირი შეგრძნება არ აქვთ იმისა, თუ რა საიდუმლოებები არსებობენ  მათი ყოველდღიური ცხოვრების საზღვრებს მიღმა.

მეორე, და კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი – ის ადამიანები, ვისაც არასოდეს არ გადაუდგამთ ნაბიჯი უკან, რათა თვალი გადაევლოთ და გაეანალიზებინათ მათი ცხოვრება, არიან არამხოლოდ საოცრად ცარიელნი, არამედ პოტენციურად საშიშებიც კი. ადამიანი, რომელსაც ჩვევაში აქვს მარტივად მიიღოს და შეითვისოს გონებრივი ჩვევები და გადაუმოწმებელი ვარაუდები მათ გარშემო არსებული ადამიანებისა – მორალურად ცხვრის როლში იმყოფება. ცხვრის მორალის მქონე ადამიანებმა შესაძლებელია გააკეთონ ყველაფერი სწორად. მაგრამ ამას ისინი იმიტომ კი არ აკეთებენ, რომ ეს სწორია, არამედ იმიტომ, რომ ამას მის ირგვლივ არსებული სხვა ცხვრები აკეთებენ. თუ მოხდება ისე, რომ მთელი ფარა აირჩევს ვერაგულ და საშინელ მიმართულებას, აირჩევს სიძულვილისა და ფანატიზმის გზას, მორალურად ცხვრის როლში მყოფი ადამიანი ბრმად მიყვება ფარას. ხოლო მორალურად ცხვრების მდგომარეობაში მყოფი ადამიანების საზოგადოება კი ძალიან საშიშია.

და მესამე , უნარები, რომლებიც განუვითარდება ადამიანს ადრეული ასაკიდან დიდ თემებზე ღრმა ფიქრის გზით ძალიან ღირებულია და მნიშვნელოვანია. მკაფიო არგუმენტის ჩამოყალიბება, კომპლექსური აზროვნების ხაზის გაყოლის უნარი ან ლოგიკაში შეცდომის პოვნა, ეს ის უნარებია, რომელთა ქონაც ყოველთვის ძალიან მნიშვნელოვანია. ყველაზე ცოტა კი, ასეთ უნარებს შეუძლია გამოიმუშაოს ადამიანში იმუნიზაცია მატყუარა ვაჭრებისა და სხვადასხვა მიმდინარეობის რელიგიური ფანატების წინააღმდეგ, რათა მათი გავლენისგან დაიცვას თავი.

დიდ კითხვებზე ღრმა ფიქრი ცხოვრების მნიშვნელოვანი ნაწილია. ეს არის ის, რაც ჩვენ სრულყოფილ ადამიანებად გვაქცევს. ამიტომაც არ უნდა ჩავახშოთ ბავშვების მიერ დასმული ფილოსოფიური კითხვები, პირიქით აქტიურად უნდა წავახალისოთ ისინი.

წყარო:

http://rationalist.org.uk/articles/455/natural-born-philosophers

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 138 other followers