პატარა ჟირაფი

ბავშვის აღზრდა და განათლება


Leave a comment

რა არის წარმოსახვითი თამაში და რატომ არის ის ასეთი მნიშვნელოვანი ბავშვის განვითარებისთვის


pretendთამაშს ხშირად მიიჩნევენ უმნიშვნელო საქმიანობად, რომელსაც რაიმე სერიოზული მიზანი არ გააჩნია, საქმიანობა, რომელშიც ბავშვი იმიტომ ერთვება, რომ ჯერ სხვა არაფერი შეუძლია, საქმიანობა, რომელსაც ის ასაკთან ერთად ივიწყებს.

სინამდვილეში კი თამაშს გადამწყვეტი როლი აქვს პიროვნების სრულფასოვან ჩამოყალიბებაში. როგორც ამაზე ფსიქოლოგები და ადრეული განათლების ექსპერტები მიუთითებენ, თამაშით ბავშვი იძენს არამხოლოდ სხვადასხვა მნიშვნელოვან ცოდნასა და უნარს, არამედ მთლიანობაში მისი გონებრივი, ფიზიკური და ემოციური განვითარება პირდაპირ თამაშზეა დამოკიდებული. ხოლო იმ ბავშვებს, რომლებსაც სხვადასხვა მიზეზის გამო ჰქონდათ თამაშის შეზღუდული შესაძლებლობა, ახასიათებთ ნევროლოგიური დარღვევები, რომელთა მკურნალობაც ხშირად ისევ თამაშის თერაპიით ხდება.

განვითარებულ ქვეყნებში უკვე დიდი ხანია აქტიურად დაიწყო სწავლების პროცესში თამაშის პრინციპების ფართოდ გამოყენება, რადგანაც კვლევებმა უჩვენა, რომ თამაში ბავშვისთვის არის სწავლის ყველაზე მნიშვნელოვანი საშუალება.

ფსიქოლოგები თამაშის შემდეგ ძირითად კატეგორიებს გამოჰყოფენ:  ფიზიკური თამაში, თამაში ნივთებით, თამაში სიმბოლოებით, თამაშები, რომლებსაც აქვთ წინასწარ განსზღვრული წესები და წარმოსახვითი (სოციალურ-დრამატული) თამაშები. თამაშის თითოეული ეს კატეგორია გარკვეული უნარების განვითარებას უწყობს ხელს, მაგრამ დღეს ჩვენი ინტერესის სფეროა წარმოსახვითი თამაშები.

რას გულისხმობს წარმოსახვითი თამაში და რატომ არის ის ასეთი მნიშვნელოვანი?

დაახლოებით 2 წლის ასაკიდან ბავშვები იწყებენ წარმოსახვით თამაშებს, რომლებიც უფრო და უფრო კომპლექსური ხდება ასაკის მატებასთან ერთად. წარმოსახვითი თამაში ნიშნავს ისეთ თამაშს, როდესაც ბავშვი გარდაქმნის ნივთებს თავის წარმოსახვაში და მათ განსხვავებულ ფუნქციას ანიჭებს, თამაშობს სხვადასხვა პროფესიის ადამიანის როლს, ახმოვანებს ნივთებს ან სათამაშოებს და ქმნის სცენებს მის მიერ მოფიქრებული სიტუაციებისთვის.

წარმოიდგინეთ სიტუაცია, როდესაც ბავშვი ზის სათამაშო მაგიდასთან და აჭმევს საჭმელს თოჯინას და თან ესაუბრება მას და თვითონაც „მიირთმევს“ წარმოსახვით საჭმელს მასთან ერთად. ბავშვმა შეიძლება ასეთი სიტუაციები გაითამაშოს უამრავი თემის გარშემო. შესაძლებელია წარმოსახვაში გადავიდეს პრეისტორიულ ხანაში და გააცოცხლოს დინოზავრები, ესაუბროს მათ და ისაუბროს მათ ნაცვლადაც. შესაძლებელია გაითამაშოს სიტუაცია ფერმაში, ან წარმოიდგინოს სცენა ოკეანის ფსკერზე სხვადასხვა სახის თევზის მონაწილეობით. წარმოსახვითი თამაშის ერთ-ერთი ფორმაა ასევე გარდასახვა რომელიმე გმირად ტანსაცმლის, ნაჭრებისა და აქსესუარების გამოყენებით.

ზოგჯერ ბავშვები ქმნიან სრულიად ახალ, ალტერნატიულ სამყაროს მათ ფანტაზიაში. შესაძლებელია მათ მიერ შექმნილ სამყაროში თამაში საკმაოდ დიდი ხანი გაგრძელდეს, თუნდაც რამდენიმე თვე. არის ხოლმე შემთხვევები, როდესაც ბაშვები ახალ ენასაც კი ქმნიან მათ მიერ გამოგონილი სამყაროსთვის. ასეთი კომპლექსური წარმოსახვითი თამაშის ფორმა უფრო ხშირად 9-10 წლის ასაკის ბავშვებში გვხდება და როგორც ფსიქოლოგები ამტკიცებენ, ასეთი თამაშებით გატაცებული ბავშვების უმეტესობა ზრდასრულ ასაკში განსაკუთრებულ შემოქმედებით უნარებს ავლენს.

წარმოსახვითი თამაშის თითქოსდა ერთი შეხედვით უმნიშვნელო პროცესის დროს ადგილი აქვს საკმაოდ სერიოზულ და მრავალმხრივ სწავლის პროცესს. ასეთი თამაშების საშუალებით ხდება ბავშვების ინტელექტუალური, ფიზიკური, სოციალური და ემოციური უნარების განვითარება. წარმოსახვითი თამაშების დროს ბავშვები იკვლევენ და სწავლობენ სხვადასხვა მასალას, ატარებენ ექსპერიმენტებს და აანალიზებენ შესაძლებლობებს, უპირისპირდებიან პრობლემებს და პოულობენ მათი გადაჭრის გზებს. სხვა ბავშებთან ერთად თამაშის დროს სწავლობენ მოლაპარაკებას, თანამშრომლობას და ერთობლივს დაგეგმვას, ავითარებენ სიტყვების მარაგსა და კომუნიკაციის უნარს. ასევე, ავითარებენ სიტუაციების სხვადასხვა კუთხიდან გაანალიზების უნარს, რაც სათამაშოების გახმოვანების საშუალებით ხდება.

მაგრამზემოთ ჩამოთვლილ ბევრ სასარგებლო თვისებასთან ერთად, არის ერთი, რომელიც წარმოსახვითი თამაშების ერთ-ერთ ყველაზე ღირებულ თვისებად მიიჩნევა. ეს არის კრეატიულობის ანუ შემოქმედებითი უნარის განვითარება.

რა იგულისხმება კრეატიულობაში და რატომ არის ის ასეთი მნიშვნელოვანი?

კრეატიულობა ანუ შემოქმედებითი უნარი, გულისხმობს სხვადასხვა მოვლენების, ნივთებისა თუ იდეების ახლებურად დანახვის უნარს და მათი სინთეზით რაიმე ორიგინალურისა და სასარგებლოს შექმნას. ასევე პრობლემების მოსაგვარებლად ახალი, უფრო ეფექტური გზების აღმოჩენას. ეს ყველაფერი ნებისმიერ სფეროში ძალიან მნიშვნელოვანია და სწორედ ამიტომ, თანამედროვე, კარგი ლიდერისთვის აუცილებელი თვისებების სიაში  სწორედ კრეატიულობას უჭირავს ერთ-ერთი წამყვანი ადგილი.

მაგრამ კრეატიულობის მნიშვნელობაზე განსაკუთრებული აქცენტის გაკეთების ფონზე, ამერიკაში ჩატარებულმა ერთ-ერთმა კვლევამ უჩვენა, რომ 1990-იანი წლებიდან კრეატიულობის ანუ შემოქმედებითი უნარის მაჩვენებლებმა დაიწყო საგრძნობლად დაბლა დაწევა, როგორც ზრდასრულებში, ასევე ბავშვებში. აქედან კი, ყველაზე დიდი ვარდნა საბავშვო ბაღისა და მე-3 კლასამდე ასაკის ბავშვების შედეგებში აღმოჩნდა (მანამდე კი ეს მაჩვენებლები სტაბილურად იზრდებოდა ყოველწლიურად). ამის პარალელურად კი როგორც აღმოჩნდა, ყოველი ახალი თაობის IQ (ინტელექტის კოეფიციენტი)ტესტის შედეგები მსოფლიოს მასშტაბით მაღლა ადის დაახლოებით 10 ქულით (Flynn effect). რადგანაც ითვლება, რომ ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა ბავშვების ინტელექტის დონეს მაღლა წევს.

ამ ტენდენციის შესასწავლად მკვლევარებმა გაანალიზეს 300 000 ადამიანის ტორანსის ტესტის შედეგი. ტორანსის ტესტი კი 1966 წელს შექმნა მკვლევარმა პოლ ტორანსმა. მას შემდეგ ეს ტესტი ოქროს სტანდარტად მიიჩნევა და მსოფლიოს მასშტაბით აქტიურად გამოიყენება ბიზნესისა და განათლების სფეროში ადამიანის შემოქმედებითი უნარების შესამოწმებლად.

რამ გამოიწვია კრიზისი შემოქმედებითი უნარის მაჩვენებლებში?

მკვლევარების თქმით, ჯერ კიდევ ადრეა დაბეჯითებით იმაზე საუბარი თუ კონკრეტულად რამ გამოიწვია ასეთი ვარდნა შემოქმედებითი უნარის მაჩვენებლებში. მაგრამ ერთ-ერთ მიზეზად ამ ეტაპისთვის მიიჩნევა ის ფაქტი, რომ ძალიან შეიზღუდა ის დრო, რომელსაც ბავშვები ეზოში და კლასიკურ თამაშებზე ხარჯავენ, მაშინ როდესაც ძალიან გაიზარდა მათ მიერ ტელევიზორთან გატარებული საათების რაოდენობა, ისევე, როგორც ის დრო, რომელსაც ისინი ვიდეო თამაშებისთვის ხარჯავენ. მკვლევარების აზრით ამას ისიც ემატება, რომ საგანმანათლებლო დაწესებულებები ზედმეტად დიდ ყურადღებას ამახვილებენ ტესტირებაზე და ფაქტების უბრალო დამახსოვრებაზე, ხოლო შემოქმედებითი უნარების განვითარებას ნაკლებად უწყობენ ხელს.

არსებული რეალობიდან გამოსავლის ძიების მიზნით, განვითარებულ ქვეყნებში დაიწყეს სკოლებისა და საბავშვო ბაღებისთვის ისეთი სასწავლო პროგრამების შემუშავება, რომლებიც ხელს უწყობს კრეატიულობის განვითარებას. საბავშვო ბაღების შემთხვევაში განსაკუთრებული აქცენტი კეთდება თამაშის მნიშვნელობაზე, სადაც წარმოსახვით თამაშს, განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს.

ასევე, ადრეული განათლების სპეციალისტები  ურჩევენ მშობლებს, რომ თვითონ წაახალისონ და ხელი შეუწყონ ასეთი ტიპის თამაშებს სახლში. ამისთვის, მათი თქმით, ამისათვის პირველ რიგში აუცილებელია ზედმეტად არ გადაიტვირთოს ბავშვის დღის განრიგი, რათა მას დარჩეს დრო თამაშისთვის. ხოლო კომპიუტერისა და ტელევიზორიდან ყურადღების გადასატანად სასურველია ხანდახან მშობლების ინიციატივით მოხდეს მსგავსი თამაშების წამოწყება, მითუმეტეს თუ თვითონ ბავშვი არ იჩენს ინტერესს, მაგრამ ამ დროს აუცილებელია, რომ მშობელმა ბავშვს მისცეს თამაშის მიმართულების განსაზღვრის საშუალება და თვითონ არ აიღოს მაკონტროლებლის როლი. მნიშვნელოვანია, რომ სათამაშოები და წარმოსახვითი თამაშებისთვის გამოსადეგი ნივთები იდოს ბავშვისთვის ხელმისაწვდომ ადგილას.

და ბოლოს,  რაუფრომნიშვნელოვანიამაღალი IQ (ინტელექტისკოეფიციენტი) თუკრეატიურლობა?

ალბათ ორივე თანაბრად მნიშვნელოვანია, თუმცა თუალბერტაინშტაინსდავუჯერებთ „წარმოსახვაუფრომნიშვნელოვანიავიდრეცოდნა. რადგანაცცოდნაშემოიფარგლებაიმით, რაცჩვენახლავიცითდაგვესმის, მაშინ, როდესაცწარმოსახვასშეუძლიამოიცვასმთელსამყარო, დაყველაფერიის, რაცკიშეიძლებაოდესმეშევისწავლოთდაგავიგოთ“.

 

გამოყენებული მასალები:

Kyung Hee Kim (2011): The Creativity Crisis: The Decrease in Creative Thinking Scores on the Torrance.

Tests of Creative Thinking, Creativity Research Journal, 23:4, 285-295 – http://kkim.wmwikis.net/file/view/Kim_2011_Creativity_crisis.pdf 

 Lauren Lowery. The Land of Make Believe: How and Why to Encourage Pretend Play. The Hanen Centre -Helping You Help Children Communicate. http://www.hanen.org/Helpful-Info/Articles/The-Land-of-Make-Believe.aspx

Dr. Betty Liebovich, G. Pretend and Imaginary Play. Goldsmiths, University of London.  CBeebies, BBC – http://www.cbeebies.com/asia/grown-ups/helpful-articles/?article=pretend-and-imaginative-play

Lesley Hendy, Lucy Toon. Supporting Drama and Imaginative Play in the Early Years. Open University Press. Buckinghem. Philadelphia – http://www.ratingsexpress.com/openup/chapters/0335206654.pdf

Amanda Morgan. Enchanted Learning: The Benefits of Fantasy Play for Children – http://notjustcute.com/2010/07/06/enchanted-learning-the-benefits-of-fantasy-play-for-children/

Tom Jacobs. The Value of Unstructured Play- Time for Kids. Pacific and Standards – The Science of Society – http://www.psmag.com/navigation/books-and-culture/value-unstructured-play-time-kids-81177/

Elizabeth Blair. More Than 5- Years Of Putting Kids’ Creativity To The Test. NPR - http://www.npr.org/2013/04/17/177040995/more-than-50-years-of-putting-kids-creativity-to-the-test

Ellen Booth Church. The Benefits of Imaginative Play. Barnes & Nobles.  http://www.barnesandnoble.com/u/ellen-booth-church-imaginative-play/379002453

The Child Development Institute. When a Child Pretends. Understanding Pretend Play – http://www.slc.edu/cdi/media/pdf/SLC_WhenAChildPretends_Booklet.pdf

Po Bronson, Ashley Merryman. The Creativity Crisis. Newsweek. http://www.newsweek.com/creativity-crisis-74665

Sandra W. Russ, Claire E. Wallace. Pretend Play and Creativity. American Journal of Play, volume 6 – http://www.journalofplay.org/sites/www.journalofplay.org/files/pdf-articles/6-1-article-pretend-play.pdf

 


11 Comments

რა არის ფსიქოლოგიური ძალადობა და როგორ მოქმედებს ის ბავშვებზე

verbal abuseბავშვებზე განხორციელებულ ფსიქოლოგიურ ძალადობაზე, ჩვენს საზოგადოებაში სამწუხაროდ საკმარისად არ საუბრობენ, არადა როგორც კვლევები უჩვენებენ ფსიქოლოგიურ ძალადობას ძალიან დიდი ზიანი მოაქვს გრძელ ვადაში და კიდევ უფრო დამანგრეველია, ვიდრე ფიზიკური ძალადობა, რადგანაც ფსიქოლოგიური ძალადობა აზიანებს ადამიანის ფსიქიკას ანუ მთლიანად პიროვნებას. Continue reading


8 Comments

ბავშვები ფილოსოფოსებად იბადებიან

whyველა ბავშვს რაღაც დროს უჩნდება ფილოსოფიური კითხვები სამყაროზე, მაგრამ როგორ ვიქცევით და როგორ ვპასუხობთ ამ კითხვებს ჩვენ, მშობლები. ამ საკითხზე ფიქრის დროს, წავაწყდი ერთ-ერთი თანამედროვე ინგლისელი ფილოსოფოსის სტეფან ლოს სტატიას, რაც მინდა თქვენც გაგიზიაროთ, რომ გავიგოთ თუ რას ფიქრობენ ამ საკითხზე ფილოსოფოსები.

 

„ბავშვები ბუნებრივად ფილოსოფოსები არიან“ ამტკიცებს ფილოსოფოსი სტეფან ლო.

ორიგინალი სტატია

ბავშვები ფილოსოფოსებად იბადებიან. ისინი მუდმივად ცდილობენ გაიგონ ყველა მოვლენის მიზეზი, მიიღონ ახსნა-განმარტებები, გაერკვიონ ყველაფრის თვისებაში  – მათ ცნობისმოყვარეობას საზღვარი არ აქვს. თითოეული პასუხზე კი მათ მალევე ახალი კითხვა უჩნდებათ. მათ აინტერესებს პასუხი ისეთ კითხვებზე, როგორიცაა „ როგორ შეიქმნა სამყარო? როგორ განისაზღვრა რა არის სწორი და რა არის არასწორი? საიდან უნდა მივხვდეთ, რომ ეს ყველაფერი არ გვესიზმრება?

როდესაც ჩვენ ვიზრდებით და ღრმად ვეფლობით ჩვენი ყოველდღიური ცხოვრების დეტალებში და საზრუნავში, ასეთი კითხვებისადმი ინტერესი მალე გვიქრება. ადამიანების უმეტესობა, მოზრდილ ასაკში შემოიფარგლება მისთვის საინტერესო და საზრუნავი საკითხების ვიწრო სპექტრით. მაშინ როდესაც ბავშვებს აქვთ საკმარისი დრო, ცნობისმოყვარე ბუნება და არანაირი წინასწარ გამჯდარი წარმოდგენები ამა თუ იმ საკითხზე, რის გამოც ისინი ჯერ კიდევ ხედავენ სამყაროს მთლიან სურათს.

როგორია ჩვენი რეაქცია, როდესაც ბავშვებს უჩნდებათ ფილოსოფიური კითხვები და როგორი უნდა იყოს ის?

რეალობა სამწუხაროდ ის არის, რომ ხშირად ჩვენ თავიდან ვიშორებთ ხოლმე ბავშვებს, როდესაც ისინი მოგვმართავენ ისეთი კითხვებით, როგორიცაა მაგალითად „რატომ მოხდა დიდი აფეთქება?“ ხშირად ასეთ კითხვებზე პასუხის გაცემა ჩვენ, დიდებს, დროის ფუჭ კარგვად მიგვაჩნია და შესაძლებელია მათ ასეთი პასუხიც კი გავცეთ: „უბრალოდ მოხდა და მორჩა. ნუ მეკითხები ასეთ სულელურ კითხვებს“.

თუ ბავშვი ნახავს, რომ მისი ფილოსოფიური კითხვები იწვევს უფროსების გაღიზიანებას, საყვედურსა და ხშირად მის გაკიცხვასაც კი, ძალიან დიდი ალბათობით ის ამ კითხვების დასმას უბრალოდ შეწყვეტს.

მეორე მიდგომა, რომლითაც ჩვენ ასევე თავს ვარიდებთ ბავშვების ფილოსოფიურ კითხვებს არის ის, რომ ჩვენ ვუდგებით მათ უფრო სერიოზულად, მაგრამ ვთვალთმაქცობთ, როცა ვაჩვენებთ, თითქოს ამ კითხვებს ძალიან მარტივი პასუხები აქვთ. რელიგია, ამ სიტუაციებში კარგი დასაყრდენია, თუნდაც ნაკლებად მორწმუნე, ათეისტი ადამიანებისთვისაც: „როგორ შეიქმნა სამყარო?“ – ღმერთმა შექმნა. „რატომ ითვლება ამის ან იმის გაკეთება არასწორად?“ – იმიტომ რომ ღმერთმა ასე თქვა. შესაძლებელია ამ პასუხებმა დააკმაყოფილოს ბავშვის ცნობისმოყვარეობა, მაგრამ ისინი ხშირ შემთხვევაში არაადექვატურია, რადგანაც ეს პასუხები ხშირად ვერ ხსნიან იმ საიდუმლოებებს, რომლებში გარკვევის მცდელობაც დაიწყო ბავშვმა. ხშირად ბავშვები ერთ საიდუმლოებაში გარკვევის ინტერესს ანაცვლებენ მეორეთი, რომელზეც პასუხის გაცემა უფრო მეტად რთულდება.

მაგალითად, სოფია, მისი რაციონალური ცნობისმოყვარეობიდან გამომდინარე კითხულობს თუ საიდან გაჩნდა სამყარო. ამ შემთხვევაში თავდაჯერებული ტონით იმის თქმა, რომ ღმერთმა შექმნა სამყარო, სულაც არ იქნება საკმარისი კითხვაზე ნათელის მოსაფენად, მითუმეტეს, თუ მის მომდევნო კითხვაზე „და როგორ გაჩნდა ღმერთი?“ პასუხის გაცემის ნაცვლად ვეცდებით ყურადღება მაგალითად ნაყინზე გადავატანინოთ.

ამ შემთხვევაში მე არ ვგულისხმობ ასეთ კითხვებზე პასუხის გასაცემად რელიგიური ახსნის გამოყენებაზე უარის თქმას. მაგრამ მე ვეწინააღმდეგები მათ გამოყენებას ბავშვების ნორჩ გონებაში ძიების სურვილისა და ცნობისმოყვარეობის ჩასახშობად.

რატომ ვიშორებთ ხოლმე ბავშვებს თავიდან ასეთი კითხვების დასმის დროს? ამის ბევრი მიზეზი არსებობს. ერთ-ერთი ძალიან აშკარა მიზეზი კი ის არის, რომ ჩვენ თვითონ არ ვიცით ასეთ კითხვებზე პასუხები და ჩვენი უცოდინარობის აღიარება კი საკმაოდ რთულია, მითუმეტეს ჩვენს საკუთარ შვილებთან.

მეორე მიზეზი ის არის, რომ ფილოსოფიურ საკითხებში ძიება საკმაოდ ღრმა ფიქრს მოითხოვს, ხოლო დიდების უმეტესობას ბავშვებზე ბევრად უკეთესად არც აქვს განვითარებული ეს უნარი. ჩვენ ვიცით, რომ შვილებთან დებატებში შესვლა დიდი ალბათობით იქნება რთული, გახდება თავის ტკივილის მიზეზი და მალე დასრულდება ჩვენი სიღრმისეული ფიქრის უნარის ნაკლებობიდან გამომდინარე.

მესამე მიზეზი კი ის არის, რომ ასეთ საკითხებზე ფიქრი ჩვენთვის არც ისე სასიამოვნოა და ეს არა მხოლოდ იმის გამო, რომ ზოგიერთი მათგანი შეგვახსენებს იმას, ჩვენ მოკვდავნი ვართ და შესაძლოა ჩვენს ხანმოკლე ცხოვრებას განსაკუთრებული აზრი სულაც არ ჰქონდეს. ფილოსოფიურმა კითხვებმა შესაძლოა ინტელექტუალურად ძალიან აგვაღელვოს. მათ შესაძლოა იძულებით დაგვაფიქრონ იმაზე, რომ რაც აქამდე „საღი აზრი“-ს ნაყოფი გვეგონა და მარტივად გასაგები, მხოლოდ ილუზიაა და ჩვენს მყარად გამჯდარ შეხედულებებს საყრდენი გამოაცალოს. დაგვანახონ, რომ ჩვენ დაკიდებული ვართ ინტელექტუალურ სიცარიელეზე. ფილოსოფიურად ფიქრი, ნიშნავს აზროვნებას უსაფრთხოების ბადის გარეშე.

განვიხილოთ მაგალითი. ზრდასრული ადამიანების უმეტესობა ამ ქვეყანაში [ინგლისი] დიდი ალბათობით იტყოდა, რომ „სრულიად აშკარაა“ ის ფაქტი, რომ ადამიანების დახოცვა და მათი ჭამა მორალურად აბსოლუტურად მიუღებელია, მაშინ როდესაც სხვა არსებების (ცხოველებისა თუ ფრინველების) დახოცვა და ჭამა არანაირ პრობლემას არ წარმოადგენს. ბავშვები კი რაღაც პერიოდში აუცილებლად კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენებენ ასეთ მორალს. ისინი ინტუიტიურად გრძნობენ, რომ ამ მორალში რაღაც ისე არ არის, როგორც უნდა იყოს და საეჭვოა. ამიტომაც ითხოვენ მის განმარტებას.

პრობლემა კი იმაში მდგომარეობს, როგორც ეს ფილოსოფოსმა პიტერს სინგერმა უჩვენა, ეს უკიდურესად რთული დასამტკიცებელი შეხედულებაა (ამ შემთხვევაში არ იქნება საკმარისი ასახსნელად უბრალოდ იმის თქმა, რომ ღორები და ძროხები ჩვენზე უფრო ნაკლებად გონიერი არსებები არიან; რადგანაც ეს იგულისხმებდა იმას, რომ ასეთ შემთხვევაში მისაღები იქნებოდა გონებრივად ჩამორჩენილი ადამიანების იგივე მდგომარეობაში ჩაყენება). ფაქტი ის არის, რომ ჩვენ გაგვიჭირდება თავიდან ავირიდოთ ის დასკვნა, რომ ჩვენ გვახასიათებს, დაუჯერებელი სიძულვილი სხვა ტიპის არსებების მიმართ, რომელიც ჰგავს რასიზმს (რასაც სინგერი „speciesism“ უწოდებს ).

მართლაც, რთულია არ დაეთანხმო სინგერის დასკვნას იმაში, რომ ჩვენ ყოველწიურად ვხოცავთ მილიარდობით ცხოველს, მხოლოდ იმისთვის, რომ დავაკმაყოფილოთ ჩვენი გემოვნება გარკვეული ტიპის საკვებისადმი, რაც მორალურად სრულიად გაუმართლებელია, იმ დონეზე, როგორც მიუღებელია და გაუმართლებელია მაგალითად მონებით ვაჭრობა.

სულაც არ არის გასაკვირი როცა იმის ნაცვლად, რომ ბავშვის თხოვნით მივაწოდოთ მას ახსნა-განმარტება ამა თუ იმ საკითხზე, ჩვენთვის უფრო კომფორტულია მათი თავიდან მოშორება (ალბათ ისევე, როგორც ორასი წლის წინ თავიდან იშორებდნენ იმ ბავშვს, ვინც კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებდა ადამიანების მონებად გაყიდვის მართებულობას). ჩვენ, უფროსები უგულებელვყოფთ ბავშვების წუხილს ხორცის ჭამაზე, როგორც სულელურ და ბავშვურ აზრებს. ვუდგებით ამ საკითხს ასე ან ვცდილობთ გადავკეტოთ მათი ცნობისმოყვარეობის ხაზი მზა მარტივი რელიგიური პასუხით: „ღმერთმა ცხოველები დედამიწაზე ადამიანებისთვის საკვებად გააჩინა. ასეა ნათქვამი ბიბლიაში“.

რატომ ვიცილებთ თავიდან ბავშვის ფილოსოფიურ შეკითხვას? ჩვენ ამას არ უნდა ვაკეთებდეთ , გრძელ ვადაში მაინც არ უნდა ვიქცეოდეთ, რისთვისაც არსებობს სამი მნიშვნელოვანი მიზეზი.

პირველი, მათ ვისაც არ აძლევდნენ დიდ თემებზე ფიქრის საშუალებას და უბრალოდ ფიქრის გარეშე პირდაპირ შეიწოვეს მარტივი რელიგიური პასუხები, აქვთ ძალიან უღიმღამო და არასაინტერესო, დაცლილი ცხოვრება. ისევე როგორც ოქროს თევზსს,  რომელსაც არ აქვს არანაირი წარმოდგენა იმაზე არის თუ არა მისი აკვარიუმის შუშის კედლებს იქით საერთოდ რამე. ასეთ ადამიანებს არანაირი შეგრძნება არ აქვთ იმისა, თუ რა საიდუმლოებები არსებობენ  მათი ყოველდღიური ცხოვრების საზღვრებს მიღმა.

მეორე, და კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი – ის ადამიანები, ვისაც არასოდეს არ გადაუდგამთ ნაბიჯი უკან, რათა თვალი გადაევლოთ და გაეანალიზებინათ მათი ცხოვრება, არიან არამხოლოდ საოცრად ცარიელნი, არამედ პოტენციურად საშიშებიც კი. ადამიანი, რომელსაც ჩვევაში აქვს მარტივად მიიღოს და შეითვისოს გონებრივი ჩვევები და გადაუმოწმებელი ვარაუდები მათ გარშემო არსებული ადამიანებისა – მორალურად ცხვრის როლში იმყოფება. ცხვრის მორალის მქონე ადამიანებმა შესაძლებელია გააკეთონ ყველაფერი სწორად. მაგრამ ამას ისინი იმიტომ კი არ აკეთებენ, რომ ეს სწორია, არამედ იმიტომ, რომ ამას მის ირგვლივ არსებული სხვა ცხვრები აკეთებენ. თუ მოხდება ისე, რომ მთელი ფარა აირჩევს ვერაგულ და საშინელ მიმართულებას, აირჩევს სიძულვილისა და ფანატიზმის გზას, მორალურად ცხვრის როლში მყოფი ადამიანი ბრმად მიყვება ფარას. ხოლო მორალურად ცხვრების მდგომარეობაში მყოფი ადამიანების საზოგადოება კი ძალიან საშიშია.

და მესამე , უნარები, რომლებიც განუვითარდება ადამიანს ადრეული ასაკიდან დიდ თემებზე ღრმა ფიქრის გზით ძალიან ღირებულია და მნიშვნელოვანია. მკაფიო არგუმენტის ჩამოყალიბება, კომპლექსური აზროვნების ხაზის გაყოლის უნარი ან ლოგიკაში შეცდომის პოვნა, ეს ის უნარებია, რომელთა ქონაც ყოველთვის ძალიან მნიშვნელოვანია. ყველაზე ცოტა კი, ასეთ უნარებს შეუძლია გამოიმუშაოს ადამიანში იმუნიზაცია მატყუარა ვაჭრებისა და სხვადასხვა მიმდინარეობის რელიგიური ფანატების წინააღმდეგ, რათა მათი გავლენისგან დაიცვას თავი.

დიდ კითხვებზე ღრმა ფიქრი ცხოვრების მნიშვნელოვანი ნაწილია. ეს არის ის, რაც ჩვენ სრულყოფილ ადამიანებად გვაქცევს. ამიტომაც არ უნდა ჩავახშოთ ბავშვების მიერ დასმული ფილოსოფიური კითხვები, პირიქით აქტიურად უნდა წავახალისოთ ისინი.

წყარო:

http://rationalist.org.uk/articles/455/natural-born-philosophers

სტუმრად ტელევიზია “GDS”-ში

2 Comments

ერთ დღეს ტელევიზია GDS-მა სტუმრად მიგვიწვია მე და მარი გადაცემა მიXერში, რომ გვესაუბრა სკოლამდელი ასაკის ბავშვების აღზრდაზე.

თუ რაზე ვისაუბრეთ და რა გავაკეთეთ იმ დღეს ტელევიზიაში, შეგიძლიათ ნახოთ ამ ვიდეოში.


2 Comments

რა ასაკში უნდა დაიწყოს ბავშვმა სწავლა სკოლაში?

school kidრა ასაკში უნდა დაიწყოს ბავშვმა სწავლა სკოლაში? ეს კითხვა სერიოზული განხილვის თემაა ბოლო წლების მანძილზე მსოფლიოს მასშტაბით, თუმცა ერთიანი შეთანხმება ამ საკითხზე ჯერ-ჯერობით არ არსებობს. მსოფლიო ბანკის მონაცემების მიხედვით, ისეთ ქვეყნებში, როგორიცაა შვედეთი, შვეიცარია, ფინეთი, დანია, უნგრეთი, ლიხტენშტეინი და ესტონეთი ოფოციალური სკოლის დაწყების ასაკია 7 წელი, დიდ ბრიტანეთში, ირლანდიაში, ახალ ზელანდიასა და ავსტრალიაში 5 წელი, ხოლო დანარჩენ განვითარებულ ქვეყნებში 6 წელი.

5 წლის ასაკში სწავლის დაწყების მომხრეები ამტკიცებენ, რომ ამ ასაკის ბავშვებს აქვთ სასკოლო პროგრამის შემეცნების უნარი და ფორმალური სწავლების ადრე დაწყება მათი განათლების საქმეს საგრძნობლად წინ წასწევს.

დიდი ბრიტანეთის განათლების კვლევის ეროვნული ფონდის, კვლევითი განყოფილების დირექტორი, ადრეული განათლების სპეციალისტი კაროლინ კლარკი საუბრობს იმ მიზეზებზე, რამაც განაპირობა განაპირობა ბრიტანეთში 5 წლის სავალდებულო სასკოლო ასაკად დაწესება, მაშინ როდესაც განვითარებული ქვეყნების უმეტესობაში 6 წელია განსაზღვრული. კლარკი აღწერს, რომ 1870 წელს დიდ ბრიტანეთში დამტკიცებული საკანონმდებლო აქტი, რომლის მიხედვითაც 5 წელი განისაზღვრა სავალდებულო სასკოლო ასაკად, განპირობებული იყო იმით, რომ მთავრობა მაშინ ამ გადაწყვეტილებით ცდილობდა ბავშვის დაცვას სახლში ექსპლუატაციისა და ქუჩებში არსებული არაჯანსაღი გარემოსაგან. გარდა ამისა, ამბობს კლარკსონი, მთავრობა ამ გზით ასევე ცდილობდა ხელი შეეწყო დამსაქმებლებისათვის, რადგანაც ბავშვების სკოლაში ადრე შეყვანა ნიშნავდა სკოლის ადრე დამთავრებას და შესაბამისად სამსახურისთვის უფრო ადრეულ მზაობას. მისი მტკიცებით, ამ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ ედო არც საგანმანათლებლო და არც ბავშვის განვითარებასთან დაკავშირებული რაიმე მოტივი.

ბოლო წლების განმავლობაში განათლების სპეციალისტებისა და ფსიქოლოგების დიდი ნაწილი  მკაცრად დაუპირისპირდა სასკოლო განათლების ადრე დაწყებას. 2013 წელს დიდ ბრიტანეთში ამ მიზნით კამპანიაც კი წამოიწყეს სახელწოდებით „ზედმეტად ბევრი, ზედმეტად სწრაფად“, რომელიც აერთიანებს ადრეული განათლების ექსპერტების დიდ ჯგუფს (რომლებიც ასევე არიან მოძრაობა „გადაარჩინე ბავშვობის“ ნაწილი).

ფორმალური სწავლების 5 წლის ასაკში დაწყების მოწინააღმდეგენი მიუთითებენ, რომ ეს მიდგომა არასასურველი შედეგების მომტანია გრძელ ვადაში. ისინი მიუთითებენ კვლევებზე, რომლებიც უჩვენებენ, რომ წერა-კითხვის უნარების ადრე ათვისების უპირატესობა ვერ ნარჩუნდება გრძელ ვადაში. მაგალითად კემბრიჯის უნივერსიტეტის ლექტორი დევიდ ვაითბრედი დიდი ბრიტანეთის პარლამენტისთვის მომზადებულ პრეზენტაციაში უჩვენებს, რომ  5 წლის ასაკში კითხვის შესწავლა არ გულისხმობს უკეთესი შედეგების ქონას 11 წლის ასაკში. 2009-2012 წლებში ჩატარებულმა კვლევამ უჩვენა, რომ ბავშვები, რომლებიც კითხვას უფრო გვიან, 6-7 წლის ასაკში სწავლობენ, 11 წლის ასაკში უფრო მეტად კითხულობენ სიამოვნებისთვის და ტექსტის აღქმის უკეთესი უნარი.

სპეციალისტები განსაკუთრებით ამახვილებენ ყურადღებას ბავშვის ნეგატიურ ემოციურ მდგომარეობაზე, რომელიც გამოწვეულია ფორმალური განათლების ზედმეტად ადრე დაწყებით. იმის გამო, რომ უმეტეს შემთხვევაში სასწავლო პროგრამების სირთულე არ ითვალისწინებს ბავშვის ასაკის შესაძლებლობებს, ბავშვი ღიზიანდება, უყალიბდება დაბალი თვითშეფასება და კარგავს სწავლის მოტივაციას.

ამ ჯგუფის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი არგუმენტი ასევე არის თამაშის აუცილებლობა განსაკუთრებით 7 წლამდე (რომელიც ბავშვთა უფლებების კონვენციაშიც არის შეტანილი, როგორც ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ბავშვის უფლება), რომელსაც ფორმალური განათლება ძალიან ზღუდავს.

დევით ვაითბრედი თავის ნაშრომში „თამაშის მნიშვნელობა“ მიუთითებს, რომ თამაში უმნიშვნელოვანესია ბავშვის ჯანმრთელი გონებრივი, ემოციური და სოციალური განვითარებისათვის და ის ეხმარება ბავშვს ცხოვრების სირთულეებისათვის მომზადებაში. ხოლო იმ ბავშვებს, რომლებიც მოკლებულნი არიან საკმარისი რაოდენობით თავისუფალი თამაშის შესაძლებლობას, უმეტეს შემთხვევაში აქვთ ნევროლოგიური განვითარების პრობლემები. ამ მიზეზის გამო სპეციალისტები მიუთითებენ, რომ მნიშვნელოვანია სასკოლო ასაკის გაზრდა 6-7 წლამდე. ამ არგუმენტის მართებულობის განსამტკიცებლად ისინი მიუთითებენ 15 წლის მოსწავლეების საერთაშორისო შეფასების PISA-ს შედეგებზე, რომელიც უჩვენებს, რომ საუკეთესო შედგები იმ ქვეყნებს აქვთ რომლებიც გვიან იწყებენ სწავლას.

2010 წლის 17 ივლისს, ყოველგვარი საჯარო განხილვებისა და ანალიზის გარეშე, საქართველოს „კანონში განათლების შესახებ“ შევიდა ცვლილება, რომლის მიხედვითაც ფორმალური განათლების დაწყების ასაკი 5 წელი გახდა.  მაშინ ქართველი ფსიქოლოგების ნაწილი აღნიშნავდა, რომ ეს არ იყო სწორი გადაწყვეტილება. ისინი მიუთითებდნენ, რომ ასეთ ცვლილებას აუცილებლად სჭირდება მასწავლებლების გადამზადება და სკოლის შესაბამისი აღჭურვა, რათა მოერგოს 5 წლის ბავშვის თავისებურებს. თუმცა მსგავსი ცვლილებები არ განხორციელებულა.

2012 წელს სოციალური კვლევისა და ანალიზის ინსტიტუტის მიერ ჩატარებულმა კვლევამ უჩვენა, რომ საქართველოში 5 წლის ბავშვების სწავლების პროცესში არაერთი პრობლემა გამოვლინდა, როგორც აკადემიური უნარ-ჩვევების ათვისებაში, ასევე  ბავშვების ფსიქოლოგიურ მდგომარეობაში, რაც სპეციალისტების აზრით ბევრად უფრო საგულისხმოა.

კვლევა საუბრობს იმაზე, რომ ქართული სახელმწიფო სკოლების რეჟიმი, რომელიც გულისხმობს 35 წუთი მერხთან ჯდომას, მიუღებელია ამ ასაკში ბავშვის ფიზიკური განვითარებისათვის. შედეგი კი ის არის, რომ ქართველ ბავშვებში გახშირებულია სქოლიოზის შემთხვევები. გარდა ამისა, კვლევაში საუბარია იმაზე, რომ საქართველოს სახელმწიფო სკოლებში არსებული მიდგომა ძირითადად მოითხოვს მასწავლებლის პასიურ მოსმენას ხანგრძლივი დროით, რაც აღემატება 5 წლის ბავშვის შესაძლებლობებს. ბავშვების ასაკობრივი მოთხოვნილებების გაუთვალისწინებლობა კი შესაბამის შედეგებს იწვევს, მაგალითად მასწავლებლები საუბრობენ შემთხვევებზე, როდესაც ბავშვები იწყებენ კალმების  დაგდებას და შემდეგ აღებას, იმისთვის, რომ დაიკმაყოფილონ თამაშის მოთხოვნილება, არ აქვთ კარგად განვითარებული მოტორიკა და უჭირთ კალმის და მაკრატლის გამოყენება, ითხოვენ მოფერებას, კალთაში ჩასმას, არ შეუძლიათ დამოუკიდებლად ჭამა და თხოვენ მასწავლებელს რომ აჭამოს, ეძინებათ მერხზე და ხშირად უარს აცხადებენ საკლასო სამუშაოებზე.

2013 წლის ოქტომბრის თვეში დაიწყო საუბარი იმაზე, რომ ფორმალური განათლების დაწყების ასაკი აწეულიყო 6 წლამდე. თუმცა ჯერ-ჯერობით გადაწყვეტილება ამაზე არ მიუღიათ. როგორც მედია საშუალებები იუწყებიან, განათლების სამინისტრო მუშაობს განათლების სტრატეგიაზე, რომლის საჯარო განხილვებიც 2014 წლის თებერვალში დაიწყება. იმედია განხილვებში იმ სპეციალისტებსაც ჩართავენ, რომლებსაც კარგად ესმით ადრეული განათლების თავისებურებები და ბავშვის ფსიქოლოგია და ასევე გაითვალისწინებენ, იმ ქვეყნების გამოცდილებას, რომელთა განათლების სისტემები განსაკუთრებით გამორჩეულია და მათი შედეგებიც ასახულია საერთაშორისო შეფასებებში.

გამოყენებული მასალები:

http://data.worldbank.org/indicator/SE.PRM.AGES

http://www.nfer.ac.uk/about-nfer/whos-who/caroline-sharp/

http://www.nfer.ac.uk/nfer/publications/44410/44410.pdf

http://www.importanceofplay.eu/IMG/pdf/dr_david_whitebread_-_the_importance_of_play.pdf

http://www.theguardian.com/news/datablog/2013/dec/03/pisa-results-country-best-reading-maths-science

http://www.toomuchtoosoon.org/uploads/2/0/3/8/20381265/david_whitebread_-_presentation_of_the_evidence_oct_2013.pdf

http://www.tpdc.ge/uploads/pdf_documents/5%20wliani%20bavSvebis%20swavlebis%20problemebi.%20final.pdf

http://www.liberali.de/unda-miviqvanot-tu-ara-5-tslis-bavshvi-skolashi

http://www.toomuchtoosoon.org/about.html

http://www.toomuchtoosoon.org/uploads/2/0/3/8/20381265/david_whitebread_-_presentation_of_the_evidence_oct_2013.pdf

http://www.nplg.gov.ge/gsdl/cgi-bin/library.exe?e=d-01000-00—off-0period–00-1–0-10-0–0-0—0prompt-10–..-4—-4—0-1l–11-en-10—10-preferences-50–00-3-help-00-0-00-11-1-0utfZz-8-00-0-11-1-0utfZz-8-00&a=d&c=period&cl=CL4.10&d=HASH016ba8d9955116f53b7f0d93.5.1

http://www.theguardian.com/news/datablog/2013/dec/03/pisa-results-country-best-reading-maths-science


Leave a comment

გარდატეხის ასაკის 5 ძირითადი პრობლემა და როგორ გავუმკლავდეთ მათ

ავტორი ქრისტინა ფრანკი

parenting-teenagersალბათ არავინ უარყოფს იმას, რომ მშობლების უმეტესობისთვის რთულია შვილის გარდატეხის ასაკის თავისებურებებთან გამკლავება. ბევრი მშობელი, რომლის შვილიც ჯერ კიდევ საკმაოდ პატარაა, შესაძლებელია ფიქრობს, რომ მისთვის და მისი შვილისთვის ეს ასაკი უპრობლემოდ ჩაივლის. როგორც იტყვიან, ოცნებას არავინ მოუკლავს.

გარდატეხის ასაკი ძალიან სწრაფი ცვლილებების პერიოდია, როგორც ფიზიკური ასევე გონებრივი თვალსაზრისითაც, ამბობს ბოსტონის ბავშვთა საავადმყოფოს ფსიქიატრიული განათლების ცენტრის დირექტორი ექიმი სტუარტ გოლდმანი. „ეს ის ასაკია, როდესაც ბავშვები ასე ვთქვათ „სამსახურიდან ხსნიან“ მშობლებს და წლების შემდეგ ისევ აბრუნებენ მათ, მაგრამ უკვე როგორც კონსულტანტებს და არა როგორც მენეჯერებს“.

მიუხედავად ამ ყველაფრისა, სწორი მიდგომის შემთხვევაში, თქვენ შეძლებთ გარდატეხის ასაკთან დაკავშირებული აქ ჩამოთვლილი პრობლემების შედარებით ცივილიზებული გზით მოგვარებას.

გარდატეხის ასაკის პრობლემა  #1 – გგონიათ, რომ თქვენს შვილს სძულხართ

შესაძლებელია სულ ცოტა ხნის წინ თქვენი ტკბილი შვილი გთხოვდათ მასთან ერთად კლასის ექსკურსიაზე წასვლას ან დაძინების დროს მასთან წამოწოლას. უცებ კი, ფაქტიურად ერთ დღეში, აღმოაჩენთ, რომ ის იწყებს თქვენს მიმართ საშინელი აგრესიის გამოვლენას, ყველა თქვენი სიტყვის აბუჩად აგდებას და თქვენი რჩევების დაცინვასაც კი. თუ კარგად დააკვირდებით მის საქციელს და დაფიქრდებით, გაიხსენებთ, რომ თქვენ მსგავს სიტუაციაში უკვე ყოფილხართ, როცა თქვენი შვილი იყო 2-3 წლის ასაკის. განსხვავება ისაა, რომ მაშინ თქვენი შვილი ყვიროდა გამუდმებით „არაა“ „ არ მინდა“-ს, ახლა კი  უმეტეს შემთხვევაში ყველაფერზე ზიზღის და მიუღებლობის გამომხატველ სახეს იღებს.

„ძალიან რთულია მშობლებისთვის ასეთ რამესთან გამკლავება“ ამბობს ფსიქოლოგი, ემორის უნივერსიტეტის ბავშვებისა და ოჯახების ურთიერთობის სპეციალისტი დოქტორი ნადინე კასლოუ. „გარდატეხის ასაკის არსი სწორედაც რომ გამოყოფა და ინდივიდუალიზმის ძიებაა. ბევრ ბავშვს ამ დროს სჭირდება კიდევაც მშობლებისგან შორს თავის დაჭერა, რათა შეძლოს საკუთარი იდენტობის პოვნა“, ამბობს კასლოუ. თინეიჯერობის ასაკში ბავშვები უფრო მეტ აქცენტს მეგობრებზე აკეთებენ, ვიდრე მშობლებზე, რაც ნორმალური მოვლენაა.

როგორ მივუდგეთ ამ საკითხს

ზოგჯერ მშობლები იმდენად გულნატკენები არიან შვილების ქცევით, რომ მათ საქციელს იგივე ფორმით – ანუ შვილის ერთგვარი უარყოფით პასუხობენ. ეს შეცდომაა. „გარდატეხის ასაკში ბავშვებმა იციან, რომ მათ ჯერ კიდევ სჭირდებათ მშობლები, თუნდაც უჭირდეთ ამის აღიარება“, ამბობს გოლდმანი. თუ თქვენ ნერვიულობთ მათი ქცევის გამო, არ დაგავიწყდეთ, რომ ისინიც ძალიან დიდ შინაგან ცვლილებებს განიცდიან ამ დროს და ფაქტიურად ემოციების ერთგვარ კარუსელზე არიან მოქცეული. როგორც მშობელმა, თქვენ უნდა ეცადოთ და მაქსიმალურად შეინარჩუნოთ სიმშვიდე და გაუმკლავდეთ ამბოხების ასაკს, რომელიც როგორც წესი გადაივლის ხოლმე 16-17 წლამდე.

რა თქმა უნდა არავინ არ ამბობს იმას, რომ შვილს უფლება უნდა მისცეთ შეურაცხოფა მოგაყენოთ და ცუდად მოგექცეთ. თუ ასეთი რამ ხდება, თქვენ უნდა მოითხოვოთ მარტივი ქცევის წესების დაცვა. ასეთ დროს კარგია ძველი მიდგომის გამოყენება ანუ „თუ კარგს ვერაფერს იტყვი, ჯობია საერთოდ არ თქვა არაფერი“. თუ თქვენს თინეიჯერ შვილს აგრძნობინებთ, რომ მის გვერდით ხართ ყოველთვის მიუხედავად ყველაფერისა, ის პერიოდულად მაინც დაიბრუნებს თქვენდამი ნდომას, რომელიც შეიძლება ითქვას საკმაოდ იშვიათია გარდატეხის ასაკში.

გარდატეხის ასაკის პრობლემა #2 – საკომუნიკაციო მოწყობილობები მართავენ მათ ცხოვრებას.

ირონიულია ის ფაქტი, რომ ურთიერთობა მობილური კომუნიკაციის საშუალებების გამოყენებით, მოზარდებს ნაკლებად კომუნიკაბელურს ხდის გარდატეხის ასაკში. ყოველ შემთხვევაში, მობილური მოწყობილობების გამოყენების გამო, მათ უფრო ნაკლები კომუნიკაცია აქვთ იმ ადამიანებთან ვისთანაც ისინი ცხოვრობენ. მაგრამ თანამედროვე ცხოვრების სტილის გათვალისწინებით, ელექტრონული მოწყობილობების გამოყენების მთლიანი აკრძალვა არამხოლოდ არარეალურია, არამედ ზედმეტად მკაცრი სასჯელია. „თანატოლებთან კომუნიკაცია და მეგობრების წრესთან სიახლოვე თინეიჯერისთვის უმნიშვნელოვანესია“ ამბობს გოლდმანი.

როგორ მივუდგეთ ამ საკითხს

ამ დროს ეცადეთ მთლიანობაში შეაფასოთ სიტუაცია, ამბობს ნიუ იორკის მოზარდთა ფსიქოლოგი, დოქტორი სიუზან ბარტელი. თუ თქვენი შვილი სკოლაში კარგად სწავლობს, აკეთებს აუცილებელ საქმეებს სახლში და მთლიანად არ არიდებს თავს ოჯახის წევრებთან ურთიერთობას, მაშინ უკეთესია ზედმეტად არ გაამახვილოთ ამ საკითხზე ყურადღება.

შესაძლებელია გარკვეული წესების შემოღება, მაგალითად: არავითარი მესიჯების გაგზავნა და მობილურ ტელეფონზე საუბარი სადილის დროს. ზოგიერთი მშობელი მაგალითად არ აძლევს უფლებას მის თინეიჯერ შვილს იქონიოს კომპიუტერი მის ოთახში, რადგანაც ასე უფრო რთულია კომპიუტერით სარგებლობის კონტროლი და ეს აბსოლუტურად მისაღები მიდგომაა. ბევრი ექსპერტი გვირჩევს, რომ შემოვიღოთ წესი, რომლის მიხედვითაც მოზარდი ვალდებულია დაძინებამდე მინიმუმ ერთი საათით ადრე გამორთოს კომპიუტერი, რაც  უზრუნველყოფს საკმარისს დროს ძილისთვის.

რადგანაც განვითარებულ ქვეყნებში მოზარდები ადრევე იწყებენ მუშაობას და აქვთ საკუთარი შემოსავალიც, სპეციალისტები  ურჩევენ მშობლებს, რომ თინეიჯერმა შვილებმა თვითონვე გადაიხადონ მობილური ტელეფონის მომსახურების თანხა, რაც გარკვეულ ლიმიტს დააწესებს მობილური ტელეფონის გამოყენებაზე. ასევე ეცადეთ მაქსიმალურად გააკონტროლოთ მოზარდი იმ შემთხვევაში თუ ის იყენებს სოციალურ ქსელებს, მაგალითად როგორიცაა Facebook-ი. ეცადეთ გამოიყენოთ სპეციალური პროგრამები, რომლებიც კომპიუტერის გამოყენების მონიტორინგის საშუალებას იძლევა. ამ პროგრამების საშუალებით, ასევე შესაძლებელია არასასურველია საიტებზე წვდომის დაბლოკვა.

გარდატეხის ასაკის პრობლემა #3 – სახლში გვიან დაბრუნება

უკვე ღამის თერთმეტის ნახევარია. თქვენ შვილს უთხარით, რომ სახლში თერთმეტი საათისთვის დაბრუნებულიყო და ის ჯერაც არ ჩანს. თქვენ ღიზიანდებით და ვერ იგებთ თუ რატომ უკეთებს თქვენი შვილი იგნორირებას დაწესებულ შეთანხმებას ისევ და ისევ.

„გარდატეხის ასაკის ერთ-ერთი დამახასიათებელი თვისებაა დაწესებული ლიმიტების ტესტირება და ყველა წესებისთვის რეალური გამოცდის მოწყობა“ ამბობს გოლდმანი. მისი აზრით თინეიჯერებს სწორედაც, რომ სჭირდებათ ლიმიტების დაწესება და მშობლებმაც სულ უნდა იზრუნონ აუცილებელი ლიმიტების არსებობაზე ამ ასაკში.

როგორ მივუდგეთ ამ საკითხს:

სანამ დასჯის მკაცრ ზომებს მიმართავდეთ, ეცადეთ დაელაპარაკოთ თქვენი შვილის მეგობრების მშობლებს და გაარკვიოთ თუ რომელ საათზე ითხოვენ ისინი შვილების სახლში დაბრუნებას.

შესაძლებელია, რომ თქვენს მიერ სახლში დაბრუნებისთვის დაწესებული დრო ზედმეტად მკაცრი და არარეალური აღმოჩნდეს თქვენი შვილის მეგობრების წრეში. ამიტომაც აჯობებს სიტუაციის კარგად შესწავლის შემდეგ შეთანხმდეთ სახლში დაბრუნების აუცილებელ დროზე. მკაცრად გააფრთხილეთ თქვენი შვილი, რომ დაგვიანება შესაძლებელია მხოლოდ 10 წუთით და თუ ამ წესს არ დაიცავს ამას აუცილებლად მოჰყვება შესაბამისი შედეგი. ასეთი შედეგი შესაძლებელია იყოს გვიან საღამოს მეგობრებთან სეირნობის უფლების ჩამორთმევა ერთი კვირის მანძილზე.

თუ ხვდებით, რომ თქვენი შვილი სახლში მოსვლას აგვიანებს იმის გამო, რომ არასასურველ საქმეებშია გარეული ან თუ ამის მიზეზი არის ის, რომ თავს სახლში ბედნიერად ვერ გრძნობს, აუცილებლად უნდა დაელაპარაკოთ მას და გაარკვიოთ თუ რაშია რეალურად საქმე. მაგრამ თუ თქვენს მიერ დადგენილი სახლში დაბრუნების აუცილებელი დრო ნორმალურია და მისაღებია თქვენი შვილის მეგობრების წრეშიც, მაშინ აუცილებელია იცოდეს მოზარდმა, რომ ამ წესის დარღვევას შესაბამისი შედეგები აუცილებლად მოყვება. თუ ადგენთ რაიმე წესს, ამას ნამდვილად უნდა გულისხმობდეთ და რეალურად უნდა განახორციელოთ იგი. ხოლო არარეალური „ვითომ წესებით“ თქვენ ვერ შეაშინებთ თქვენ თინეიჯერ შვილს და ის ამას აუცილებლად პირდაპირ გეტყვით კიდევაც.

გარდატეხის ასაკის პრობლემა #4 - შვილის მეგობრები, რომელიც თქვენ საშინლად არ მოგწონთ

თქვენ ყოველ ჯერზე გაჟრიალებთ, როცა ხედავთ თქვენი შვილის უცნაურად ჩაცმულ და საოცარი ვარცხნილობის მქონე თქვენთვის არასასურველ მეგობრებს. ხშირად ფიქრობთ და არ იცით როგორ უნდა მოიქცეთ – თქვათ რამე თუ უმჯობესია გაჩუმდეთ?

როგორ მივუდგეთ ამ საკითხს:

იცოდეთ, რომ შესაძლებელია ბავშვები უცნაურად იცვამდნენ, თმას თქვენთვის მიუღებლად იკეთებდნენ და საშინლად ხმაურიანებიც იყვნენ, მაგრამ ამ ყველაფერთან ერთად ისინი შესაძლებელია, რომ წესიერი ბავშვებიც იყვნენ, ამბობს ბარტელი, რომელიც ურჩევს მშობლებს თავი შეიკავონ მათი შვილის მეგობრების ჩაცმის თუ ვარცხნილობის სტილის გაკრიტიკებისგან. გარდატეხის ასაკში ბავშვები იმდენად მიჯაჭვულები არიან მეგობრებს, რომ მეგობრების კრიტიკა მათ მიერ აღიქმება პირდაპირ როგორც მათი საკუთარი კრიტიკა.

მაგრამ მეორეს მხივ, თუ იცით, რომ თქვენი შვილი მეგობრობს პრობლემურ ბავშვებთან, რომლებიც აცდენენ სკოლას და იღებენ ნარკოტიკულ საშუალებებს, საუბარი ბავშვთან აუცილებელია. მაგრამ ეცადეთ არ ჩააგდოთ თქვენი საუბრით მოზარდი ისეთ სიტუაციაში, რომ მას საკუთარი თავის დაცვა და გამართლება მოუწიოს. უბრალოდ უთხარით, რომ ნერვიულობთ მასზედ, რომ ის ცუდი ბავშვების წრეშია გარეული და გეშინიათ, რომ ისიც შესაძლებელია იღებდეს ნარკოტიკულ საშუალებას, ამბობს ბარტელი. მიუხედავად იმისა, რომ თქვენ მთლიანად ვერ აუკრძალავთ თქვენს შვილს ურთიერთობა ჰქონდეს საეჭვო თანატოლებთან, შეგიძლიათ მეტი აქტიურობა გამოიჩინოთ და მაქსიმალურად ეცადოთ თავიდან აიცილოთ შესაძლო პრობლემები. ნუ შეგეშინდებათ მიმართოთ პროფესიონალს. ფსიქოლოგის რჩევა ამ დროს საკმაოდ მნიშვნელოვან დახმარებას გაგიწევთ.

გარდატეხის ასაკის პრობლემა # 5 – ამ ასაკში ყველაფერი ტრაგედიაა

ბოლო დროს ამჩნევთ, რომ თქვენი შვილი ყველაფერზე ნერვიულობს და ბრაზდება, რაც უფრო მეტად ცდილობთ დახმარებას მით უფრო მეტად  რთულდება სიტუაცია და მატულობს გაღიზიანება და კარების მოჯახუნების რაოდენობაც.

გარდატეხის ასაკში მოზარდები ყველაფერს განსაკუთრებული სიმძაფრით განიცდიან.  თქვენთვის რაც უმნიშვნელოა, მათთვის შესაძლოა ძალიან მნიშვნელოვანი იყოს.

როგორ მივუდგეთ ამ საკითხს:

როგორც ბარტელი ამბობს, მშობლები ძალიან ხშირად აუფასურებენ და უმნიშვნელოდ თვლიან ბევრ ისეთ საკითხს, რაც თინეიჯერისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. ასეთი მიდგომის გამო ბავშვი ფიქრობს, რომ მას მშობლები საერთოდ ვერ უგებენ და საბოლოოდ

უარს ამბობს მშობლებთან საუბარზე და არაფერს უყვება მათ. შესაძლებელია მისთვის მსოფლიოში ყველაზე მნიშვნელოვანი საკითხი არის ის, რომ მისი საუკეთესო მეგობარი ფლირტაობს მის შეყვარებულთან, რიც გამოც თქვენც ამ საკითხს ძალიან სერიოზულად უნდა მიუდგეთ.

ნუ შესთავაზებთ მას რჩევას, ნუ დაამცირებთ და აგდებულად ისაუბრებთ მის მეგობრებზე. ეცადეთ ეს ყველაფერი მინიმუმადე დაიყვანოთ და შემოიფარგლეთ იმის თქმით, რომ ერთ დღეს ის მიხვდება თუ რამდენად უმნიშვნელოა სკოლის დროინდელი რომანტიკული ურთიერთობები. უბრალოდ მოუსმინეთ და გამოხატეთ თანაგრძნობა, ამბობს ბარტელი. ეცადეთ თქვენი თავი წარმოიდგინოთ მის ადგილას – თქვენც ხომ იყავით ერთ დროს თინეიჯერი.

მიუხედავად იმისა, რომ ბლოგი უფრო მცირეწლოვანი ასაკის ბავშვების აღზრდაზეა ორიენტირებული, ბლოგის ერთ-ერთი მკითხველის თხოვნით ითარგმნა ეს სტატია გარდატეხის ასაკის პრობლემებზე.

სტატიის წყარო:

http://www.webmd.com/parenting/teen-abuse-cough-medicine-9/behavior-problems


9 Comments

8 შეცდომა, რომელსაც სკოლამდელი ასაკის ბავშვებთან ხშირად უშვებენ მშობლები

ავტორი ჯენიფერ სუნგი

parentsშესაძლებელია ზოგჯერ გეჩვენებათ, რომ თქვენს მცირეწლოვან შვილს აქვს თქვენი წყობილებიდან გამოყვანის თანდაყოლილი უნარი. ნუ გეშინიათ დედებო და მამებო! თქვენ მარტონი არ ხართ. ეს იმიტომ ხდება, რომ სკოლამდელი ასაკის ბავშვებს აქვთ განსაკუთრებით დიდი სურვილი მთლიანად შეიგრძნონ საკუთარი დამოუკიდებლობა და მათი რთული ქცევაც ამ სურვილის მიზეზია. გაითვალისწინეთ, რომ მათ ამ ყველაფერთან ერთად ძალიან სჭირდებათ ყურადღება და სიყვარული მათი მშობლებისგან თუ სხვა მზრუნველებისგან.

განათლების დოქტორისა და ბავშვთა აღზრდის საკითხზე რამდენიმე წიგნის ავტორის მიშელ ბორბას მიხედვით „ბავშვებისთვის 3-დან 5 წლამდე ასაკი ყველაზე აქტიური პერიოდია, რომელსაც მშობლები განსაკუთრებით რთულად უმკლავდებიან“.

წარმოგიდგენთ იმ 8 შეცდომის სიას, რომელსაც 3-დან 5 წლამდე ასაკის ბავშვების მშობლები ხშირად უშვებენ და გაგიზიარებთ რჩევებს რომლებიც დაგეხმარებათ ამ შეცდომების თავიდან აცილებაში.

1. წესების ხშირი არევა/ დღის განრიგის დარღვევა

„თანამიმდევრულობა და დაწესებული განრიგისა თუ წესების დაცვა სკოლამდელი ასაკის ბავშვებისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია“ ამბობს პედიატრი და ბავშვის აღზრდის თემაზე რამდენიმე წიგნის ავტორი ტანია რემერ ალტმანი.

როდესაც თქვენ არ მიყვებით დღის გეგმასა და დათქმულ წესებს, 3-5 წლამდე ასაკის ბავშვებისთვის ეს ძალიან დამაბნეველია. ასეთი სიტუაცია კი შეიძლება გახდეს მათი გაღიზიანებისა და თქვენთვის მიუღებელი ქცევის მიზეზი“ ამბობს ალტმანი. „თუ თქვენ დათქმულ წესებს ზოგჯერ იცავთ და ზოგჯერ არა, ბავშვები ვერ იგებენ რა ხდება და როგორ უნდა მოიქცნენ“. თქვენი პატარა ვერ იგებს გუშინ რატომ დართო დედამ ნება 10 წუთი ეთამაშა სათამაშო მოედანზე ბაღის შემდეგ და დღეს კი ეუბნება „ახლავე მანქანაში ჩაჯექი, არავითარი თამაშიო“. ან გუშინ რატომ წაუკითხა დედამ ძილის წინ წიგნი და დღეს კი ეუბნება არ შემიძლიაო.

როგორ გამოვასწოროთ: ყოველთვის დაიცავით ის, რასაც დათქვამთ – იქნება ეს დისციპლინის საკითხები, ძილის და ჭამის რეჟიმი თუ სხვა რამ. ალტმანის აზრით თუ თქვენს მიერ დათქმული წესების 90%-ს იცავთ ყოველთვის, თქვენი შვილი თავს კარგად იგრძნობს და შესაბამისად თქვენც. ასეთ სიტუაციაში პატარა გამონაკლისებიც უფრო მისაღები ხდება.

2.   აქცენტის გაკეთება ნეგატივზე

როგორც წესი მშობლების უმეტესობას უფრო ადვილად გამოსდის ყურადღების გამახვილება ბავშვის ცუდ საქციელზე ვიდრე კარგზე. ალტმანი ამბობს, რომ მშობლები ძირითადად ყურადღებას ამახვილებენ იმაზე, რაც არ უნდათ რომ შვილებმა გააკეთონ და შესაბამისად გამუდმებით ეუბნებიან „ნუ ყვირი“, „ნუ ისვრი“ „ნუ არტყამ“, „ნუ ჯუჯღუნებ“.

როგორ გამოვასწოროთ: ასეთი მიმართვის ნაცვლად უმჯობესია ყურადღება გაამახვილოთ ბავშვის კარგ ქცევაზე და წაახალისოთ და შეძლებისდაგვარად დავაჯილდოვოთ კარგი საქციელისთვის. ჯილდო შეიძლება იყოს ჩახუტება ან კოცნა, რაც ძალიან ბევრს ნიშნავს ამ ასაკში. უთხარით ბავშვს „როგორ მომეწონა ასე წყნარად რომ იჯექი და ყურადღებით მისმენდი“ ან „ როგორ კეთილი იყავი ეზოში ბავშვებთან თამაშის დროს, რაც ძალიან მომეწონა“

3.    მოსალოდნელი გაცხარების/აღელვების ნიშნების უგულებელყოფა

მშობლები ხშირად ცდილობენ ბავშვების დარიგებას, როცა ისინი უკვე გაცხარების პიკში არიან და უმეორებენ “დაწყნარდი, დაწყნარდი“ მაგრამ ასეთ დროს ბავშვი უბრალოდ არ უსმენს მშობელს და ამ სიტყვების თქმას არანაირი შედეგი არ მოაქვს. ასეთი რამ მხოლოდ ბავშვის გაღიზიანებამდე მოქმედებებს და არა მას შემდეგ.

როგორ გამოვასწოროთ: უნდა დააკვირდეთ ბავშვს და გაიგოთ თუ როგორ იქცევა ის გაღიზიანების პიკამდე და რა არის ხოლმე ხშირად ასეთი პიკის მიზეზი. როგორც წესი ამ მიზეზებიდან ყველაზე ხშირია შიმშილი, გადაღლილობა და მოწყენილობა.

ასე რომ ნუ წაიყვანთ ბავშვს მაღაზიაში ან სადმე სხვაგან თუ ის არ არის კარგად გამოძინებული და დანაყრებული. ეცადეთ გასვლის წინ თან იქონიოთ ხილი ან რამე სხვა საჭმელი ყოველი შემთხვევისთვის. ასევე ნუ გააჩერებთ მთელი დღე ბავშვს სახლში ოთახში გამოკეტილს, გაასეირნეთ და ეთამაშეთ.

4.    წუწუნის წახალისება

გაგიჟებთ თქვენი პატარა წუწუნი?  მაგალითად ღიზიანდებით ძალიან, როცა თქვენი შვილი ზუსტად სადილის წინ იწყებს ტირილს და ამბობს „ეზოში მინდა წასვლაა“ ან „გიოსთან მინდა თამაში“. ექიმ ბორბას თქმით, მშობლები ხშირად ნებდებიან ასეთი წუწუნის დროს, რაც წაახალისებს ბავშვებს ასეთი საქციელისკენ. ასე ბავშვი სწავლობს თუ რა ხერხი უნდა გამოიყენოს თქვენს დასაყოლიებლად და გამუდმებით იმეორებს მას. ეს ის ასაკი, როცა ბავშვები იწყებენ „ნიჟარიდან“ გამოსვლას და სწავლობენ რას მოაქვს შედეგი მათთვის და რას არა, ასე რომ ფრთხილად უნდა იყოთ და არ აყვეთ წუწუნს.

როგორ გამოვასწოროთ: არ მიაქციოთ ყურადღება ბავშვის წუწუნს.

თუ ქცევა აგრესიული არ არის და მხოლოდ წუწუნს და ტირილს არ სცდება, უმჯობესია არ მიაქციოთ ყურადღება. თუ არ დანებდებით და ყურადღებას არ მიაქცევთ ბავშვი მიხვდება რომ მისი მანიპულაციის ხერხი არ მუშაობს.

5.    ბავშვის განრიგის გადატვირთვა

ძალიან ხშირად მშობლები ბავშვებს ძალიან დატვირთულ განრიგს უდგენენ, რომელიც სავსეა ცეკვის, მუსიკის ან მსგავსი ტიპის გაკვეთილებით და შემდეგ უკვირთ ხოლმე თუ რატომ ვერ იძინებენ ბავშვები დროზე. მშობლები ფიქრობენ, რომ ასეთი დატვირთული გრაფიკის შემდეგ, ბავშვი უნდა დაიღალოს და ადვილად დაეძინოს.

პრობლემა კი ამ დროს იმაში მდგომარეობს, რომ  აქტიური და დატვირთული დღის შემდეგ ბავშვს სჭირდება დრო დასამშვიდებლად. ზოგადად ბავშვს აუცილებლად სჭირდება წყნარი და მშვიდი პერიოდი დღის განმავლობაში, ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სკოლამდელი ასაკის ბავშვებისთვის. არ აქვს მნიშვნელობა ბავშვი მხოლოდ რამდენიმე საათს ატარებს საბავშვო ბაღში თუ მთელ დღეს, ეს მისთვის საკმაოდ დამღლელია.

როგორ გამოვასწოროთ: ნუ გადატვირთავთ თქვენი შვილის დღის განრიგს და ნუ ატარებთ მას მთელი დღე ერთი ადგილიდან მეორეზე. მიეცით მას თავისუფალი თამაშის და დასვენების საშუალება საბავშვო ბაღიდან დაბრუნების შემდეგ.

6.    თამაშისთვის არასათანადო მნიშვნელობის მინიჭება

ბევრ მშობელს ჰგონია, რომ აუცილებელია ბავშვები ჩაწერონ და ატარონ მრავალფეროვან საგანმანათლებლო პროგრამებზე და წრეებზე, რათა ხელი შეუწყონ ბავშვის განვითარებას. სპეციალისტებს კი ამ საკითხზე სხვა მოსაზრება გააჩნიათ. ფსიქოლოგ ლორენს კოჰენის აზრით, ამ ასაკში ბავშვის განვითარებისათვის ყველაზე მნიშვნელოვანი თავისუფალი თამაშია, რომელშიც შედის როლური თამაშები, სახლობანა და სხვადასხვა ბავშვის მიერ მოფიქრებული თამაშები. „თავისუფალი თამაშის საშუალებთ ბავშვის გონება ყველაზე კარგად ვითარდება“ ამბობს კოჰენი. ასეთი თამაშის დროს ბავშვი საკუთარი შესაძლებლობის შესაბამისს გამოცდას და გამოწვევას უკეთებს საკუთარ თავს – არც ძალიან ადვილს და არც ძალიან რთულს.

როგორ გამოვასწოროთ: მიეცით ბავშვებს თავისუფალი თამაში საშუალება. გახსოვდეთ, რომ ბავშვისთვის თამაში ნიშნავს „იმის გაკეთებას რასაც ის ირჩევს“. თავისუფალი არჩევანის საშუალება ანუ თავისუფლება თამაშში – აუცილებელია“, ამბობს კოჰენი.

„სკოლამ დელი ასაკის ბავშვებს უყვართ ხოლმე მტვერსასრუტის გამოყენება, სახლის საქმის გაკეთება, მაგრამ ეს თამაშია და არა მათი საქმეების სია ნაწილი. არ დაგავიწყდეთ, რომ მათ გადაწყვიტეს ამ ყველაფრის გაკეთება უბრალოდ გასართობად“ ამბობს ის.

7.    ყოველდღიური წვრილმანები – დაბრკოლება ბავშვთან ურთიერთობაში

შესაძლებელია თქვენი შვილი მარტოც კარგად ერთობა, მაგრამ ეს სულაც არ ნიშნავს იმას რომ მას თქვენი ყურადღება არ ჭირდება. ბავშვს ძალიან მნიშვნელოვანი რამ აკლდება თუ მშობელი დროს არ გამოყოფს იმისთვის, რომ მასთან ერთად თუნდაც იატაკზე დაჯდეს და ითამაშოს. სამწუხაროდ უფრო ხშირად გვაქვს ისეთ სიტუაციები, როცა მშობლები ბავშვთან საერთოდ არ თამაშობენ და ან ბავშვთან ურთიერთობის დროს პარალელურად საუბრობენ ტელეფონზე, აგზავნიან წერილებს ან გართული არიან სხვა პარალელური საქმიანობით. ბავშვები სულელები არ არიან, ამბობს კოჰენი. ისინი საკმაოდ კარგად ხვდებიან ჩვენ ვაქცევთ მათ სათანადო ყურადღებას თუ არა.

როგორ გამოვასწოროთ: გამოყავით დრო, იყავით ენთუზიაზმით სავსე და მთლიანად იყავით ჩართული თამაშში გამოყოფილი დროის განმავლობაში. ნახევარი საათის კონცენტრირებული თამაში, როდესაც თქვენ არ ფიქრობთ სადილზე ან სხვა საქმეებზე, ბევრად უფრო ღირებულია ბავშვისთვის, ვიდრე მთელი დღის განმავლობაში ვითომ ბავშვთან დროის გატარება.

8.    ტყუილზე ზედმეტად დიდი აქცენტის გაკეთება

კოჰენის თქმით ტყუილები მშობლებს აგიჟებთ. ის ურჩევს მშობლებს ბავშვის ტყუილს შეხედონ როგორც ექსპერიმენტს და არა როგორც მორალურ დანაშაულს.

„როცა ბავშვები იწყებენ ტყუილებს, ეს სერიოზული წინსვლაა გონებრივ განვითარებაში. ეს ერთდროულად სახალისო, ამაღელვებელი და ცოტა საშიშიც არის მათთვის. ამაზე კი მშობლები როგორც წესი გიჟდებიან და რაღაც საშინელებებს წარმოიდგენენ ხოლმე.

როგორ გამოვასწოროთ: ნუ გაამახვილებთ ზედმეტად დიდ ყურადღებას. იცოდეთ, რომ პატარა ტყუილები ბავშვის განვითარების განუყოფელი ნაწილია. ნუ გამოეკიდებით ტყუილებს, ამბობს კოჰენი. მაგალითად „ თუ თქვენი პატარა უარყოფს, რომ მან წვენი მაგიდაზე დაღვარა, თქვენ შეგიძლიათ უთხრათ: „შენ ცუდად გრძნობ თავს ამის გამო და მე მესმის“.

კარგი დედობა და მამობა მოითხოვს დროს, მოთმინებასა და სიყვარულს. ასევე უნდა გვახსოვდეს, რომ ცვლილებები ერთ დღეში არ ხდება. მაგრამ როგორც ამბობენ თუ ერთი მცდელობით რამე არ გამოგივიდათ, ნუ დანებდებით და სცადეთ იმდენჯერ, რამდენჯერაც ეს საჭირო იქნება.

წყარო: http://www.webmd.com/parenting/guide/parenting-preschoolers-mistakes


Leave a comment

რა უნარები აქვთ ბავშვებს 5 წლის ასაკში

baloonsბავშვის განვითარება უნიკალური და კომპლექსური პროცესია. მიუხედავად იმისა, რომ ბავშვების დიდი ნაწილი ზოგადად ჩამოყალიბებულ განვითარების ეტაპებს მიჰყვება, არ არის სავალდებულო, რომ ყველა ბავშვი ზუსტად ერთნაირად მიყვებოდეს ამ  ეტაპებს. უნდა გავითვალისწინოთ ის, რომ ბავშვის განვითარება დამოკიდებულია იმ გარემოზე, რომელშიც ის იზრდება და იმ გამოცდილებაზე, რასაც იგი ამ გარემოში იღებს.

დაბლა ჩამოთვლილია ის უნარები, რომლებიც ბავშვთა განვითარების ექსპერტების აზრით 5 წლის ასაკის ბავშვების დიდ ნაწილს აქვს. ამ სიის წაკითხვის დროს გთხოვთ გაითვალისწინოთ გარემო და კონტექსტი, რომელშიც იზრდება ბავშვი:

  • 5 წლის ბავშვები არიან კრეატიულები  და უყვართ პრობლემების გადაჭრის გზების ძიება. შეუძლიათ შემოგვთავაზონ პრობლემის გადაჭრის ან რაიმეს გაკეთების რამდენიმე გზა. ახალ სიტუაციებში მონაწილეობის და ახალი გამოცდილების მიღების დროს უყვართ ანალიტიკური კითხვების დასმა. აანალიზებენ საკუთარ არჩევანს. ამ ასაკში ბავშვები უფრო მეტად სოციალურები ხდებიან ახალი რამის შესწავლის პროცესში. ურჩევნიათ ისეთი აქტივობები, რომელიც მოითხოვს სხვა ბავშვებთან ურთიერთობას.
  • 5 წლის ასაკში, როგორც წესი, ბავშვებს მეტყველების უნარი კარგად აქვთ განვითარებული. ისინი სიტყვებს გამართულად წარმოთქვამენ, იყენებენ რთულ წინადადებებს საუბრის დროს. ძირითადად გრამატიკულ შეცდომებს არ უშვებენ და მათი ლექსიკონი მდიდარია სიტყვებით, რომელთა რაოდენობაც სწრაფად იზრდება.
  • 5 წლის ასაკში ბავშვები ავითარებენ წერისა და კითხვის უნარს. ესმით, რომ დაწერილი ასოები შეესაბამება გარკევულ ბგერას მეტყველების დროს, რაც მათ ეხმარება სიტყვების წერილობითი ფორმით გადმოცემაში. შეუძლიათ ზღაპრებზე საკუთარი აზრის გაზიარება და საკუთარი ზღაპრების შეთხზვაც.
  •  ამ ასაკის ბავშვების მათემატიკური აზროვნება ხდება უფრო აბსტრაქტული და ესმით გეომეტრიული ფორმებისა და ციფრების მნიშვნელობაც. მათ შეუძლიათ დაითვალონ 20-მდე ნივთი, განახორციელონ მარტივი მიმატება და გამოკლება და განსაზღვრონ თუ რომელი ნივთების ჯგუფია მეტი ან ნაკლები რაოდენობის. 5 წლის ბავშვებს შეუძლიათ ქრონოლოგიურად დაალაგონ მოვლენები და სწავლობენ საათის ცნობას. მათ ასევე შეუძლიათ ნივთების დაჯგუფება ერთზე მეტი მახასიათებლის მიხედვით.
  • 5 წლის ბავშვები საკმაოდ ენერგიულები არიან და შესაბამისად უყვართ აქტიური თამაშები და აქტიური გარემო. უფრო მეტად განვითარებული კოორდინაციისა და ბალანსის უნარების წყალობით შეუძლიათ ატარონ ველოსიპედი დამხმარე ბორბლებით, შეუძლიათ ცურვა, თოკით ხტუნაობა და ბურთთან დაკავშირებული ყველა ძირითადი მოძრაობის შესრულება. შეუძლიათ სწრაფად სირბილი და ტემპის სურვილისებრ შეცვლა მოძრაობის პროცესში. აქვთ უნარი კარგად გამოიყენონ თითები წერისა და ფუნჯით ხატვის დროს, ჩააცვან და გახადოთ თოჯინებს ტანსაცმელი, რომელსაც აქვს ელვა ან ღილები.
  • 5 წლის ბავშვებს აინტერესებთ თუ როგორ არის მოწყობილი სამყარო. პრაქტიკული გამოცდილების მიღების საშუალება ეხმარება მათ გაერკვიონ იმაში თუ „როგორ“ და „რატომ“ ხდება ესა თუ ის მოვლენა, მოძრაობა და ა. შ. მათ შეუძლიათ გამოიყენონ ისეთი ნივთები როგორიცაა სასწორი ან (უსაფრთხო) თერმომეტრი ინფორმაცის შესაგროვებლად და შეუძლიათ შედარებით დამოუკიდებლად აწარმოონ პატარა გამოძიებები. ამ ასაკში ბაშვები უფრო მეტად იყენებენ აღწერებს მეტყველების დროს. უყვართ ბევრი შეკითხვების დასმა და მოვლენებსა თუ სიტუაციებზე საკუთარი მოსაზრების გაზიარება.
  •  ამ ასაკში ბავშვები ბევრად უფრო დამოუკიდებლად მართავენ საკუთარ თავს საზოგადოებაში. შეუძლიათ საკუთარი ემოციების მართვაც. შეუძლიათ აღელვების მომენტში თვითონვე გადაწყვიტონ მეორე ოთახში გასვლა დასამშვიდებლად. იყენებენ ისეთ სტრატეგიებს, როგორიცაა მოლაპარაკება ან კომპრომისზე წასვლა პრობლემის გადაჭრის გზების ძიების დროს, სანამ უფროს მიმართავენ დასახმარებლად. მათ ასევე გაუმჯობესებული აქვთ სხვა ბავშვებთან და უფროსებთან დამეგობრებისა და ამ მეგობრობის შენარჩუნებისთვის საჭირო უნარები. ამ ასაკში „ჯგუფის“ მიერ აღიარება უფრო და უფრო მეტ მნიშვნელობას იძენს.
  • რაც შეეხება ხელოვნების სფეროს, 5 წლის ბავშვებს აქვთ უნარი გარკევულ ჩარჩოს ფარგლებში შექმნან სხვადასხვა ტიპის მუსიკა. ასევე შეუძლიათ შექმნან რეალისტური ხელოვნების ნიმუშები ადვილად ამოსაცნობი ნივთებით. უყვართ დეტალების გამოყენება მათ მიერ შექმნილ ხელოვნების ნიმუშებში.  მათ ასევე იციან, რომ ხელოვნების საშუალებით შესაძლებელია ამბის გადმოცემა. 5 წლის ასაკში ბავშვებს აქვთ უნარი გაითამაშონ პატარა დადგმები, შეასრულონ პანტომიმის მოძრაობები და ითამაშონ თოჯინების თეატრი.

წყარო:

http://www.pbs.org/parents/childdevelopmenttracker/five/


2 Comments

როგორები არიან ბავშვები 8 წლის ასაკში

eightმიუხედავად იმისა, რომ ბავშვის განვითარების ტემპი ინდივიდუალურია, მაინც შესაძლებელია გამოიყოს გარკვეული ქცევის თავისებურებები, რომელიც ბავშვების დიდ ნაწილს კონკრეტულ ასაკში ახასიათებთ.

როგორი არიან ბავშვებში 8 წლის ასაკში?

სპეციალისტები გამოყოფენ შემდეგ თვისებებს ამ ასაკის ბავშვებში:

  • ამ დროს ბავშვები განსაკუთრებით ითხოვენ სიყვარულის გამოხატვას მათ მიმართ და უნდათ, რომ უფრო მეტად გაუგონ მათ. ამას განსაკუთრებით დედისგან მოელიან;
  • ამ ასაკის ბავშვებს უკვე აქვთ უნარი დახმარება გაუწიონ უფროსებს სხვადასხვა საქმეში;
  • არიან მხიარულები, სასიამოვნოა მათთან ურთიეთრობა თუმცა ამავე დროს ხშირად უხეშობენ, მბრძანებლობენ და ეგოისტებიც არიან;
  • არიან ძალიან მგრძნობიარენი და ახასიათებთ ზედმეტი დრამატულობა;
  • ემოციები  ეცვლებათ სწრაფად;
  • ახასიათებთ სულსწრაფობა,  ლოდინს ხშირად აღიქვამენ როგორც ტანჯვას;
  • შეუძლიათ ადვილად დამეგობრება და ძირითადად ჰყავთ თავისი სქესის მეგობრები;
  • უყვართ თამაში ჯგუფში და მოსწონთ გუნდური სპორტული თამაშები; უნდათ თავი იგრძნონ გუნდის წევრად;
  • ადვილად ექცევიან თანატოლების ზეგავლენის ქვეშ;
  • შესაძლებელია გაუჩნდეთ აკვიატება ან იყონ ადვილად მოტივირებული ფულით;
  • არიან საკმაოდ ჯიუტები და ხშირად დაუმორჩილებლები;

ჯიუტობა და დაუმორჩილებლობის სურვილი 8 წლის ასაკში

როგორც აღმოჩნდა , რვა წლის ასაკში ბავშვებს განსაკუთრებით ახასიათებთ ჯიუტობა და დაუმორჩილებლობის სურვილი. როდესაც თქვენს შვილს თხოვთ დადოს მისი ტანსაცმელი თავის ადგილას და ის არ ასრულებს თქვენს თხოვნას ან არ მოდის როცა ეძახით სადილზე და სანაცვლოდ კითხულობს  „რისთვის?“, შესაძლებელია გგონიათ, რომ სადღაც შეცდომა დაუშვით ბავშვის აღზრდაში და რაღაც გაგეპარათ.

რამდენადაც გამაღიზიანებელი არ უნდა გეჩვენებოდეთ ბავშვის ასეთი ქცევა, როგორც სპეციალისტები ამტკიცებენ, ეს სრულიად ჩვეულებრივი მოვლენაა ამ ასაკის ბავშვებისთვის. როგორც ჯორჯ მეისონის უნივერსიტეტის ფსიქოლოგიის პროფესორი სუზან აუერს დენჰამი ამტკიცებს, ამ ასაკში ბავშვებს ხშირად ჩვევიათ უფროსების წესებისა და მოთხოვნებისთვის გამოცდის მოწყობა. ამ გზით ისინი ცდილობენ საკუთარი უფლებების დაცვის გზების პოვნას და უნდათ გვაგრძნობინონ საკუთარი არსებობა. ასე რომ ნუ გაგიკვირდებათ თუ თქვენმა 8 წლის შვილმა წინააღმდეგობა გაგიწიათ თქვენ და თქვენს წესებსაც, რომელიც მას შესაძლებელია სულელურადაც ეჩვენება.

როგორ შეიძლება მოიქცეს მშობელი ასეთ დროს?

ეცადეთ გაუგოთ

თუ თქვენ ეძახით ბავშვს სადილზე და ის გპასუხობთ „ ახლა არა“ და საშინლად ბრაზდება, როდესაც აიძულებთ მას მაგიდასთან მოსვლას, ეცადეთ წარმოიდგინოთ თქვენი თავი მის ადგილას. თუ ის ამ დროს მეგობრებთან თამაშობს, უთხარით, რომ გესმით თუ რამდენად ძნელია ასეთ დროს მეგობრებისა და თამაშის მიტოვება, მაგრამ სადილი უკვე მზად არის და ამიტომ უნდა მოვიდეს მაგიდასთან.

ასეთ დროს მთავარია პრობლემის შექმნის ნაცვლად აჩვენოთ მას, რომ თქვენ რეალურად მის მხარეზე ხართ. ეცადეთ არ გაბრაზდეთ (თუნდაც მეზობელი ან ნათესავი დამცინავად გიყურებდეთ იმის გამო, რომ თქვენი შვილი ადვილად არ გემორჩილებათ). იყავით თბილი ბავშვის მიმართ, მაგრამ მტკიცე თქვენს სიტყვებში, როცა ეუბნებით, რომ ის უნდა მოვიდეს როცა ეს აუცილებლია.

დააწესეთ შეზღუდვები

ამ ასაკში ბავშვებს სჭირდებათ და უნდათ კიდევაც, რომ არსებობდეს გარკვეული შეზღუდვები. ასე რომ დააწესეთ ისინი და კარგად აუხსენით მათ შესახებ თქვენს შვილს. მაგალითად ნათლად განუმარტეთ ასეთი შეზღუდვები „ ნებართვის გარეშე ტელეფონით დარეკვის უფლება არ გაქვს“ ან „ უნდა შემოხვიდე სახლში პირველივე დაძახებისთანავე“.

თუ თქვენს შვილს წესებთან შეგუების პრობლემა აქვს (როგორც ყველა ბავშვს), ეცადეთ მოძებნოთ გამოსავალი. ისაუბრეთ შექმნილ სიტუაციაზე და ეცადეთ გაარკვიოთ თუ რა იწვევს თქვენი შვილის დაუმორჩილებლობას რომელიმე კონკრეტული წესის მიმართ.

მაგალითად: შესაძლებელია ბავშვი ჭირვეულობს დავალების შესრულების დროს. ამის მიზეზი შეიძლება იყოს ის, რომ ვერ იგებს მათემატიკის რომელიღაც წესს და უჭირს დავალების შესრულება. ასეთ დროს გამოსავალი იქნება რომელიმე შესაბამისი, თემატური მათემატიკური თამაშის მოძებნა კომპიუტერში ან უფროსის დახმარება. მისი დაუმორჩილებლობა სახლში შემოსვლის მოთხოვნაზე კი შესაძლებელია იმით აიხსნას, რომ მას არ აქვს საკმარისი თავისუფალი დრო ბავშვებთან სათამაშოდ. თუ ის დაინახავს რომ თქვენ გულწრფელად ცდილობთ იპოვოთ გამოსავალი პრობლემიდან, ის აუცილებლად შეამცირებს ჭირვეულობას და მეტად დაემორჩილება თქვენს წესებს.

წაახალისეთ კარგი ქცევა

შესაძლებელია ძალიან გიჭირთ შეიკავოთ თავი და არ უთხრათ რაიმე მკაცრად და გაბრაზებით ბავშვს, როდესაც ის ჯიუტობს, მაგრამ ეცადეთ როგორმე შეიკავოთ თავი. „როდესაც ბავშვი ცუდად იქცევა, ის უკვე ძალიან ცუდად გრძნობს თავს“ ამბობს პოზიტიური დისციპლინის წიგნების სერიების ავტორი ჯეინ ნელსენი. „საინტერესოა საიდან მოვიდა ის მოსაზრება, რომ თუ გვინდა ბავშვები უკეთესად მოიქცნენ საჭიროა მათ ჯერ თავი ვაგრძნობინოთ ცუდად?“ , ამბობს ნელსენი. სინამდვილეში კი, ამბობს ის, ასეთი მოქცევა მხოლოდ ნეგატიურ საქციელისკენ უბიძგებს ბავშვს.

ამის ნაცვლად, ეცადეთ ყოველთვის აღნიშნოთ, როდესაც ბავშვი კარგად იქცევა და გაამხნევეთ რომ ასე გააგრძელოს. გახსოვდეთ ბავშვის დისციპლინა არ გულისხმობს მის კონტროლს – ეს მხოლოდ მისთვის საკუთარი თავის კონტროლის სწავლებას გულისხმობს.

შესაძლებელია ბავშვს დასჯის მუქარით აიძულოთ კარგად მოქცევა, მაგრამ ამას ის მხოლოდ შიშის გამო თუ გააკეთებს. საუკეთესო სიტუაცია კი მხოლოდ მაშინ იქმნება, როცა ბავშვი კარგად იქცევა მხოლოდ იმიტომ, რომ მას ეს თვითონ უნდა. ასე ის უფრო ბედნიერი იქნება და თავს კარგად იგრძნობს.

მიუხედავად ამისა, გააგებინეთ თქვენს შვილს, რომ როცა ის წესებს არღვევს, ამას თავისი შედეგი აუცილებლად მოჰყვება. გააკეთეთ განმარტება ძალიან კონკრეტულად და ლოგიკის გამოყენებით და არა დასჯის ფორმით. მაგალითად უთხარით: „ თუ ფეხბურთის ბურთით სახლში ითამაშებ, ჩვენ იძულებული გავხდებით, რომ ის ნაგვის ვედროში შევინახოთ“.

დაეხმარებათ დაწყნარებაში პოზიტიური ფორმით

თუ ხედავთ რომ ბავშვის გაღიზიანება უკვე მწვერვალს აღწევს იმის გამო, რომ ის ვერ აკეთებს იმას, რაც თვითონ სურს, დაეხმარებათ მას დამშვიდებაში. იმის ნაცვლად, რომ უთხრათ “ახლავე წადი შენს ოთახში“ უთხარით, წავიდეს და ჩამოჯდეს მის საყვარელ ადგილას სახლში, რომ სიბრაზემ გადაუაროს. შესაძლებელია ასეთი მომენტებისთვის ბავშვმა თვითონვე გააკეთოს სახლში თავისი კუთხე, საყვარელი ბალიშით  და საყვარელი წიგნებით. თუ ის უარს სიტყვის წასვლაზე, შესთავაზეთ მასთან ერთად წასვლა და წიგნების ერთად წაკითხვა.

თუ ის ისევ უარზეა, თქვენ თვითონ წადით და დამშვიდდით. ასეთი მოქცევით თქვენ არა მხოლოდ კარგ მაგალითს მისცემთ ბავშვს, არამედ ნამდვილად მიიღებთ სრულიად დამსახურებულ დასვენებასაც. მას შემდეგ, რაც ორივე დაწყნარდებით, შეგიძლიათ ისაუბროთ სწორ ქცევაზე და დაშვებულ შეცდომებზე.

აჩვენეთ უფრო მეტად რომ მას ენდობით

ეცადეთ მისცეთ ბავშვს უფრო მეტი საშულება იმისთვის, რომ მან თავი იგრძნოს დამოუკიდებლად, რომელიც მას ასე ძალიან უნდა. მიეცით საშუალება თვითონ აირჩიოს ტანსაცმელი (თუ რა თქმა უნდა აირჩევს სუფთა და დაუზიანებელ ტანსაცმელს). მიეცით საშუალება გააკეთოს არჩევანი რვეულების ყიდვის დროს და ა.შ. ასეთი ტიპის ჩართულობა ბავშვის მხრიდან სულაც არ გულისხმობს, რომ ის მართავს სიტუაციას, ამბობს ნელსონი „ ასეთი ქცევა ბავშვს უბრალოდ აჩვენებს, რომ თქვენ მას და მის საჭიროებებს აფასებთ“

დახმარების სხვა გზაც არსებობს. იმის ნაცვლად, რომ უთხარით ბავშვს თუ რისი გაკეთება მას არ შეუძლია, უთხარით ის თუ რისი გაკეთების უფლება აქვს. მაგალითად, იმის ნაცვლად რომ უთხარ „ არა, ნუ აქნევ იმ ჯოხს სახლში“ უთხარით, ჯოხის ქნევაში შეგიძლია ივარჯიშო ეზოში’. 8 წლის ასაკში ბავშვს უკვე ესმის თუ რას გულისხმობთ ამ დროს. ასე რომ შეგიძლიათ აუხსნათ კიდეც თუ რატომ არ არის მიზანშეწონილი სახლში ჯოხის ქნევა.

სწორად შეარჩიეთ ბრძოლის ველი.

თუ თქვენს შვილს უცებ მოუნდა სამხედრო სტილის ტანსაცმლის ჩაცმა, რა პრობლემაა? ან საუზმეზე მოისურვა პური და მურაბა ამით რა დაშავდება? თუ ჩარევა და შენიშვნის მიცემა ძალიან აუცილებელი არ არის, ეცადეთ ამისგან თავი შეიკავოთ. არის სიტუაციები, როდესაც მნიშვნელოვანია რჩევის მიცემა. მაგალითიდ, როდესაც ბავშვის დაუვარცხნელი აპირებს სკოლაში წასვლას ან სუფთა ტანსაცმელს ყრის საწოლის ქვეშ, იმის ნაცვლად რომ ჩაალაგოს კარადაში.

წადით კომპრომისზე

ეცადეთ თავიდან აცილოთ სიტუაციები, რომელიც გამოიწვევს თქვენი შვილის სიჯიუტის და პროტესტის შემოტევებს. თუ ხედავთ, რომ რომელიმე მეგობართან ბოლო დროს გაახშირა კინკლაობა, ეცადეთ მისი სხვა მეგობარი მოიწვიოთ სახლში. თუ ის ღიზიანდება, როდესაც მის პოკემონების კოლექციას ვინმე ხელს კიდებს, ეცადეთ კარადაში შეინახოთ ბიძაშვილების მოსვლამდე. პატივი ეცით მის ასაკს და მდგომარეობას. როდესაც ეუბნებით თქვენს 8 წლის შვილს გაწმინდოს აბაზანა ან დაალაგოს საწოლი, ჯერ დარწმუნდით იმაში, რომ მან იცის თუ როგორ უდნა შეასრულოს თქვენი დავალება. ნუ იჩქარებთ ახალი საქმის სწავლების დროს და გააკეთეთ ის ერთად, სანამ ბავშვი ყველაფერში კარგად არ გაერკვევა. ზოგჯერ ჯიუტობის და დაუმორჩილებლობის მიზეზი შესაძლებელია იყოს დავალების სირთულე ან მისი შესრულებისთვის საჭირო ცოდნის არ ქონა. და ბოლოს, პატივი ეცით იმ უნიკალურ სამყაროს, რომელშიც ცხოვრობს თქვენი შვილი. იმის ნაცვლად, რომ მოთხოვოთ უცებ ახტეს და თავი დაანებოს თამაშს, რომელშიც ის იმარჯვებს, მიეცით მას გაფრთხილება რამდენიმე წუთით ადრე, რომ დრო მისცეთ სხვა საქმეზე ყურადღების გადასატანად (მაგ. „გიო, 5 წუთში გვექნება სადილი და გთხოვ დაამთავრე თამაში და დაალაგე მაგიდაზე თეფშები“). ალბათ მას ძალიან არ გაუხარდება, რომ მოუწევს თამაშის მიტოვება და სანაცვლოდ, მაგიდაზე თეფშების დალაგება და სავარაუდოდ ამაზე იწუწუნებს კიდევაც. მაგრამ თუ თქვენ იქნებით თანმიმდევრული და მომთმენი, თქვენი შვილი საბოლოოდ ისწავლის, რომ დაუმორჩილებლობითა და სიჯიუტით ვერ მიიღებს იმას, რაც მას სურს.

წყარო:

http://www.greatschools.org/special-education/health/903-developmental-milestones-your-8-year-old-child.gs

http://www.babycenter.com/0_how-to-raise-a-happy-child-ages-5-to-8_1492445.bc

http://www.babycenter.com/0_defiance-why-it-happens-and-what-to-do-about-it_67683.bc

http://www.babycenter.com/0_alternatives-to-no-ages-6-to-8_67726.bc

http://www.babycenter.com/0_moving-beyond-threats-ages-6-to-8_67722.bc


2 Comments

არის თუ არა ყველა ზღაპარი შესაფერისი მცირეწლოვანი ბავშვისთვის?

red riding hood2009 წელს ბრიტანეთში ჩატარებულმა გამოკითხვამ აჩვენა, რომ დედების 25% არ უკითხავს შვილებს კლასიკურ ზღაპრებს, რადგანაც ისინი მიიჩნევენ, რომ ეს ზღაპრები ზედმეტად საშიშია ბავშვებისთვის და აყალიბებენ არასწორ სტერეოტიპებს. მათი აზრით ზღაპრები „კონკია“ და „რაპუნცელი“ ემოციურ ზიანს აყენებენ პატარებს, რადგანაც კონკიას ექცევიან როგორც მონას და აიძულებენ მარტომ აკეთოს ყველა საშინაო საქმე, ხოლო რაპუნცელში ბავშვის გატაცების ძალიან ბნელი ამბავია მოყოლილი. გამოკითხვის შედეგებმა ასევე აჩვენა, რომ მშობლების მესამედი შვილებს არ უკითხავდა „წითელქუდას“ ზღაპარსაც, რადგანაც მათი აზრით მიუღებელი იყო ბავშვისთვის ისეთი ზღაპრის წაკითხვა, სადაც პატარა გოგონა მარტო მიდის ტყეში და მგელი მის ბებიას ჭამს.

ბავშვობაში მეც, როგორც ბავშვების უმეტესობას, ძალიან მიყვარდა ზღაპრების კითხვა, მაგრამ არ მახსოვს მეშინოდა თუ არა იმ ბნელი ამბების, რაც ზღაპრებში იყო მოყოლილი, უბრალოდ ის მახსოვს, რომ ძალიან მიკვირდა ბევრი რამ, რაც ზღაპრებში ხდებოდა. მას შემდეგ კი რაც შვილი შემეძინა და მისთვის დავიწყე ზღაპრების კითხვა, სერიოზულად დავფიქრდი ამ საკითხზე, რადგანაც ახლა უკვე სხვანაირად დავუკვირდი იმას თუ რა შინაარსი დევს რეალურად ხალხურ ზღაპრებში და რომ ზოგიერთი მათგანი საშინელებათა ფილმების შინაარს გავს ძალიან.

ბევრი ქართული ხალხური ზღაპარიც სავსეა საშინელი შავბნელი სცენებით, სადაც ადამიანები უმოწყალოდ ხოცავენ ერთმანეთს, დედაბრები იპარავენ ბაშვებს, რომ შემდეგ შეჭამონ. მოკლედ საშინელებები ხდება. მართალია ყველა ზღაპარი თითქოს ბოლოს მაინც კარგად მთავრდება, მაგრამ როგორ გინდა პატარა ბავშვს ელაპარაკო დედაბრებზე, რომლებსაც უნდათ ბავშვების შეჭმა ან დედა ჩიტზე, რომელიც საკუთარი სიცოცხლის გადასარჩენად სამივე შვილს უგდებს მელას. მე არ ვიცი როგორ ავუხსნა შვილს თუ რატომ გააკეთა დედა ჩიტმა ასეთი რამ, ამიტომაც გადავწყვიტე ასეთი ზღაპრების დიდი ნაწილი საერთოდ არ წამეკითხა ბავშვისთვის და შეძლებისდაგვარად საშინელებებს მოკლებული ზღაპრების შერჩევა დავიწყე. თუმცა ამავე დროს ძალიან დავინტერესდი გამეგო თუ რას ფიქრობენ სპეციალისტები ამ საკითხზე და გავეცანი ბევრ სხვადასხვა მოსაზრებას კლასიკურ ზღაპრებზე, რაც მინდა თქვენც გაგიზიაროთ.

როგორც მოსალოდნელი იყო არსებობენ საშინელებების შემცველი ძველი ხალხური და კლასიკად ქცეული ზღაპრების როგორც დამცველები და ქომაგები, ასევე მათი მოწინააღმდეგები და თითოეულ მათგანს აქვს საკმაოდ მყარი არგუმენტები საკუთარი პოზიციის ასახსნელად.

კლასიკური ზღაპრების მომხრეების აზრით, ასეთი ზღაპრები ეხმარებიან ბავშვებს ბევრი რამ ისწავლონ არა პირდაპირი ახსნისა და ქადაგების გზით, არამედ ისტორიების მოსმენის საშუალებით. მათი მტკიცებით თუ ჩვენ, მშობლები, ვეცდებით დავიცვათ ბავშვები არასასიამოვნო მოვლენებისგან, ვერ მოვამზადებთ მათ რეალური ცხოვრებისათვის. ასეთი ზღაპრები კი, როგორც ისინი ამტკიცებენ, ასწავლიან ბავშვებს, რომ ცხოვრება ყოველთვის გართობა არ არის და რომ იქ სევდაც არის და სიხარულიც, ასწავლიან ერთმანეთისგან კეთილისა და ბოროტის გარჩევას, ეცნობიან ადამიანური ბუნების სისუსტეებსა და ძლიერ მხარეებს, ამზადებენ მათ რეალური ცხოვრებისეული სირთულეებისთვის, ეხმარებიან ემოციური დილემების გარკვევაში, უვითარებენ კრიტიკული ანალიზის უნარს და ასევე ეხმარებიან პატარებს მეტყველებისა და ფანტაზიის განვითარებაში.

ზოგიერთი ზღაპრების მკვლევარის აზრით თუ ჩვენ ბავშვებს წავუკითხავ მხოლოდ უწყინარ ამბებს პატარა ბავშვებზე და საყვარელ უცოდველ ცხოველებზე, სადაც ამაღელვებელი და საოცარი არაფერი ხდება, ჩვენ ვერ ვასწავლით მათ თუ როგორ შეიძლება გადალახონ ცხოვრებისეული სირთულეები და გაუმკლავდნენ რთულ სიტუაციებს. ისინი ამტკიცებენ, რომ ზღაპრები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ფანტაზიისა და შემოქმედებითი უნარის განსავითარებლად, რადგანაც სწორედ ზღაპრები აძლევენ საშუალებას მკითხველებს გადალახონ დროისა და მანძილის შეზღუდვები და აძლევენ რწმენას იმისა, რომ შეუპოვრობისა და მოთმინების გზით შესაძლებელია უსუსურმა არსებმაც მოიპოვოს გამარჯვება და რომ შეუძლებელი თითქმის არაფერია.

rapuntzelკლასიკური ზღაპრების კრიტიკოსები კი, რომლებიც საშინელი ამბების შემცველ ზღაპრებს ნაკლებად წყალობენ ამტკიცებენ, რომ კლასიკურ ზღაპრებში საკმაოდ დიდია ძალადობის შემცველი ფაქტები და ზედმეტად ხშირად გამოიყენება სიტყვები: სისხლი, გაჭრა, მოკვდა და მსგავსი, რაც არასასურველია მოისმინოს მცირეწლოვანმა ბავშვმა, რადგანაც იწვევს ემოციურ სტრესსა და ხშირად ხდება კოშმარული სიზმრების მიზეზი.

მართალია ეს ჯგუფი აღიარებს ზღაპრების ისტორიულ და მხატვრულ ღირებულებას, მაგრამ ამავე დროს მიუთითებს, რომ კლასიკური ზღაპრების დიდი ნაწილის ორიგინალები უფროსი ასაკის მკითხველისთვის იყო შექმნილი და არა ბავშვებისთვის და ისინი კიდევ უფრო დიდი დოზით შეიცავდნენ ძალადობის ფაქტებს, ვიდრე ის ვერსიები, რომლებიც დღეს შედარებით თანამედროვე ვერსიებში გვხვდება.

მიუხედავად ბევრი ცვლილებისა, რომლებიც ამ ზღაპრებმა დროთა განმავლობაში განიცადა, ბევრი მიიჩნევს, რომ ისინი მაინც მიუღებელია დღევანდელობისთვის, რადგანაც დიდი ნაწილი არ გადმოსცემს იმ ღირებულებებს, რომლებიც ჩვენ გვინდა პატარებს გადავცეთ დღეს და ბევრი მათგანი ხელს უწყობს სტერეოტიპების ჩამოყალიბებასა და მათ გამყარებას.

ბევრი კრიტიკოსი ყურადღებას ამახვილებს იმ ფაქტზე, რომ კლასიკური ზღაპრები ცუდ გავლენას ახდენენ გოგონებზე, რადგანაც იქ ზედმეტად დიდი ყურადღებაა გამახვილებული ქალის სილამაზეზე, რადგანაც მთავარი ქალი პერსონაჟები ზღაპრებში ძირითადად მათი სილამაზით, სიმღერისა და ცეკვის ნიჭით გამოირჩევიან და თითქმის არასოდეს გონიერებითა და განათლებით. ზოგიერთ წყაროს, რომელსაც გავეცანი, მოყავს კვლევის შედეგები, რომლებშიც საუბარია იმაზე თუ როგორ უარყოფითად მოქმედებს ზღაპრები ქალის თვითშეფასებაზე, რადგანაც ის გოგონები, რომლებიც დიდი რაოდენობით ისმენდნენ ასეთი ტიპის ზღაპრებს ბავშვობაში, საკუთარ თავს იმ ულამაზეს, უნაკლო პრინცესებს ადარებენ, რომელთა ამბებსაც ისმენდნენ მთელი ბავშვობა, რაც შემდეგ უარყოფითად აისახება მათ თვითშეფასებაზე, რადგანაც ისინი ვერ აკმაყოფილებენ სილამაზის იმ კრიტერიუმებს, რომლებიც ზღაპრებშია აღწერილი.

hansel and gretelსაინტერესოა ასევე ის ფაქტიც, რომ გამჭრიახი, ჭკვიანი და მებრძოლი ქალები ძირითადად უარყოფითი და საეჭვო გმირები არიან. მოხუცები და შედარებით ასაკოვანი ქალები ხშირად კუდიანებად და ბოროტ პიროვნებებად არიან წარმოდგენილი და რატომღაც ყოველთვის ებრძვიან ლამაზ პრინცესებს, მაშინ როდესაც ასეთი ბოროტი გმირი მამაკაცი თითქმის არასოდეს არ არის.

ძველი კლასიკური ზღაპრების კრიტიკოსები მიუთითებენ იმაზეც, რომ კლასიკური ზღაპრები მცდარ ღირებულებაზე ამახვილებენ ყურადღებას და ქმნიან ქალის ახალგაზრდული სილამაზის კულტს და უმეტეს შემთხვევაში სილამაზეს მიიჩნევენ ქალის ბედნიერების ძირითად საშუალებას. ისინი ამახვილებენ ყურადღებას იმ ფაქტზეც, რომ ქალები ასეთ ზღაპრებში თითქმის არასოდეს მიდიან თავგადასავლებისა და ბედის საძიებლად. ისინი ყოველთვის ელოდებიან სხვას – ძირითადად მომხიბვლელ პრინცს ან რაინდს, რომელიც მოვა, იხსნის მას გარკვეული სახის ბოროტებისგან და თითქმის არასოდეს იბრძვიან იმისთვის, რომ თვითონვე დაიხსნან საკუთარი თავი ბოროტებისგან.

ბევრმა შეხედულებამ, რაც კლასიკური ზღაპრების კრიტიკოსებისა და მომხრეების მოსაზრებებშია, დამაფიქრა და ვაღიარებ, რომ ამ კუთხით ზღაპრებზე ადრე არ მიფიქრია. ამ ყველაფრის გააზრების შემდეგ გადავწყვიტე უფრო ფრთხილად და ასაკისთვის შესაფერისად შევარჩიო შვილისთვის ზღაპრები, უფრო მეტი სიფრთხილით მოვეკიდო ზღაპრების კითხვის პროცესსაც და ყოველთვის ავუხსნა ბავშვს თუ რა არის და რა არ არის ზღაპარში მოყოლილ ამბებში მისაღები.

იმედი მაქვს თქვენთვისაც საინტერესო იყო აქ მოწოდებული ინფორმაცია და გამოგადგებათ ბავშვებისთვის ზღაპრების სწორად შერჩევის პროცესში.

გამოყენებული რესურსები:

Why Fairy Tales Matter

Why We Need Fairy Tales and Fantasy

The importance of Fairy Tales

Violence and Fear in Folktales

Fairytales too scary for modern children, say parents

Eight Reasons Why Fairy Tales Are Essential to Childhood

How Fairy Tales Shape our Life

THE WORTH OF FAIRY TALES

Awakening the Moral Imagination: Teaching Virtues Through Fairy Tales

The Importance of Fairy Tales

Fairy Tales and their Hidden Power

Influence of Fairy Tales on Children

Are Fairy Tales Really for Children?

 LEARNING WITH FAIRY TALES

The peril of the princesses: How Gender Stereotypes Affect Young Readers

Should children be told fairy tales? A 1903 debate


Leave a comment

როგორ წავახალისოთ ბავშვის შემოქმედებითი უნარის განვითარება

 

imagination

მდიდარი ფანტაზიისა და შემოქმედებითი უნარის მქონე ბავშვებისთვის სამყარო განსაკუთრებით საინტერესოა და სავსეა თავგადასავლებითა და უსასრულო შესაძლებლობებით.

შემოქმედებითი უნარი ანუ როგორც ამას დღეს უფრო ხშირად უწოდებენ – კრეატიულობა გულისხმობს ნებისმიერ საქმიანობაში ახალი გზების ძიებას და პრობლემების საინტერესოდ გადაჭრის უნარს. ხშირად შემოქმედებითობას/კრეატიულობას უკავშირებენ მხოლოდ ხელოვნებას, მაგრამ ექსპერტ კენ რობინსონის აზრით მისი ასე განცალკევება არ არის სწორი, რადგანაც შემოქმედებითი მიდგომა ყველა სფეროშია საჭირო, იქნება ეს მუსიკა, ცეკვა თუ მათემატიკა და მეცნიერება. კენ რობინსონის აზრით მოსაზრება, რომლის მიხედვითაც შემოქმედებითი უნარი მხოლოდ გამონაკლისებს აქვთ – მცდარია. ის ამტკიცებს, რომ ყველა ადამიანს აქვს ეს უნარი დაბადებიდან, უბრალოდ სხვადასხვა მიზეზის გამო ხდება მისი  ნელ-ნელა ჩახშობა და ადამიანების დიდ ნაწილს არ ეძლევა მისი განვითარების საშუალება.

კრეატიულობა ანუ შემოქმედებითი მიდგომა ბევრად უფრო მეტია ვიდრე უბრალოდ რაიმეს შექმნა  ან დახატვა. კრეატიულობა გულისხმობს იდეების გენერირებას, სხვადასხვა მოვლენების, ნივთებისა თუ არსებების ახლებურად დანახვასა და შეცნობას, გადაწყვეტილებების მიღებას, სადაც პროცესიც ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც საბოლოო შედეგი.

რატომ არის კრეატიულობა მნიშვნელოვანი ბავშვებისთვის?

სპეციალისტების აზრით, კრეატიულობა ძალიან მნიშვნელოვანია ბავშვის ჯანსაღი გონებრივი განვითარებისათვის და შესაბამისად უნდა ხდებოდეს ამ უნარის განვითარების მუდმივი წახალისება. შემოქმედებითი პროცესის დროს, როდესაც ბავშვები ფიქრობენ ახალ იდეებზე, ერთვებიან ახალ სიტუაციებში, აქვთ სხვადასხვა სიტუაციებისა და ნივთების გამოცდის და შესწავლის საშუალება, იღებენ გადაწყვეტილებებს და აგვარებენ პრობლემებს – ხდება გონებრივი განვითარების სტიმულირება.

კრეატიულობა ასევე ეხმარება ბავშვებს საკუთარი აზრებისა და ემოციების გამოხატვაში და ხელს უწყობს მათ ემოციურ კეთილდღეობას. კრეატიული აქტივობები განსაკუთრებით დადებით ეფექტს იძლევა ბავშვებში სტრესული სიტუაციების დროს. მარტივი ნახატის საშუალებით ბავშვები ხშირად ბევრად უფრო კარგად გადმოსცემენ იმ ემოციას, რომელსაც ისინი განიცდიან სტრესის დროს, ვიდრე ამას სიტყვების საშუალებით შეძლებდნენ.

რატომ არის კრეატიული თამაში მნიშვნელოვანი?

  • იგი ხელს უწყობს პრობლემების გადაჭრის უნარის განვითარებას;
  • ამაღლებს თვითშეფასებას, თავდაჯერებულობას და სრულფასოვნების შეგრძნებას;
  • აძლევს საშუალებას უკეთესად გაუმკლავდეს სირთულეებსა და ჩახლართულ სიტუაციებს;
  • ხელს უწყობს მოაზროვნისა და ნოვატორის ჩამოყალიბებას

როგორ წავახალისოთ კრეატიულობა ბავშვებში?

მცირეწლოვან ასაკში ბავშვები ნაკლებად განიცდიან ფანტაზიისა და შემოქმედებითი უნარის ნაკლებობას, მაგრამ დროსთან ერთად ეს უნარი კლებულობს, რადგანაც გარშემო მყოფი ადამიანები ხშირად გაუცნობიერებლად ახშობენ ამ უნარის განვითარებას ბავშვებში.

ბავშვები იბადებიან სამყაროს შეცნობის დიდი სურვილით და მათი შემოქმედებითი უნარი ვითარდება მათი ცნობისმოყვარეობის შედეგად. ამ უნარის განვითარება დამოკიდებულია გარემოზე და ურთიერთობებზე, რომლის ფონზეც იზრდებიან ბავშვები.გარკვეული მიდგომების გამოყენება მშობლებისა და მასწავლებლების მხრიდან კი ხელს უწყობს ამ უნარების განვითარებას.

თუ გინდათ ბავშვს დაეხმაროთ ფანტაზიისა და შემოქმედებითი უნარის განვითარებაში მაშინ:

  • წაახალისეთ ახალი, განსხვავებული და უცნაური იდეები – მიეცით ბავშვებს საშუალება მაქსიმალურად თავისუფლად გამოხატონ საკუთარი იდეები და ნუ ეტყვით, რომ მათი აზრი სისულელეა და სასაცილო. პატარები არ იბადებიან უკვე ჩამოყალიბებული წარმოდგენებით სამყაროზე და შესაბამისად უფრო გახსნილები არიან ახალი შესაძლებლობების მიმართ. მაგალითად მათ შეიძლება ბევრად უფრო მეტი გამოყენება მოუძებნონ ნივთებს, რომლებსაც დიდები ერთი კონკრეტული მიზნით იყენებენ. ზოგჯერ ეს იდეები დიდებს სასაცილოც შეიძლება მოეჩვენოთ, მაგრამ მთავარი ისაა, რომ მათი აზრები ჩარჩოში არ არის მოქცეული და გახსნილია ახალი იდეებისთვის.
  • ნუ გააკეთებთ ზედმეტ აქცენტს შედეგზე - პატარებისთვის ბევრად უფრო მნიშვნელოვანია რაიმეს შექმნის პროცესი ვიდრე შედეგი, რადგანაც შექმნის პროცესის დროს ხდება ექსპერიმენტების ჩატარება, პრობლემების გადაჭრა, სხვადასხვა იდეების გენერირება, რაც ხელს უწყობს გონებრივ განვითარებას. ნუ ეცდებით ბავშვის შეზღუდვას ამ პროცესში და ნუ მისცემთ მუდმივ მითითებს და შენიშვნებს. მიეცით სრული თავისუფლება გამოხატოს საკუთარი თავი. მაგალითად ხატვის დროს ნუ ეტყვით, რომ რაღაც არასწორად დახატა. შესაძლებელია, რომ იგი უბრალოდ თავისებურად ხედავს რაიმე არსებას. თქვენი შენიშვნები კი მას ბოჭავს, უკარგავს საკუთარი თავისადმი რწმენას და აქცევს ჩარჩოებში და ეს ეხება არ მხოლოდ ხატვას.
  • მიეცით საშუალება გამოსცადოს სხვადასხვა ტიპის მასალა და გარემო  – წაიყვანეთ ბავშვი ხშირად სხვადასხვა საინტერესო ადგილას, ეს შეიძლება იყოს თუნდაც ეზო, პარკი ტყე და ა.შ. და ერთად გაეცანით და შეისწავლეთ ბუნება. სეირნობისას წააქეზეთ თვითონ მოიფიქროს ამბები სხვადასხვა ნივთებსა თუ არსებებზე ან თუნდაც საკუთარ თავზე. ექსპერტების აზრით ბავშვის ბევრს ვერაფერს ისწავლის და ვერც განვითარდება თუ მას აიძულებენ იჯდეს წყნარად. ამიტომ ნუ ეცდებით შეზღუდოთ თამაშის პროცესი ზედმეტი შენიშვნებით. უსაფრთოხების ზომების დაცვით მიეცით მას საშუალება გამოსცადოს ყველაფერი და ზედმეტად ნუ იდარდებთ თუ ტალახში ისვრება. ეს ხომ დიდი ტრაგედია არ არის, რადგანაც თამაშის დასრულების შემდეგ დაბანთ და ეს პრობლემაც მოგვარდება. ასევე გაითვალისწინეთ, რომ ზედმეტად ბევრი ან ზედმეტად ცოტა არჩევანიც უარყოფითად მოქმედებს და აქვეითებს მოტივაციას. ასე რომ ნუ დაუყრით ხოლმე ზედმეტად ბევრ სათამაშოს თქვენს პატარას.
  • მიეცით საშუალება თვითონ მართოს სიტუაცია – ნუ ეცდებით აკონტროლოთ თამაშის პროცესი და მიეცით საშუალება თვითონ იყოს ლიდერი და მართოს სიტუაცია. თუ ჩაერთვებით თამაშში მისი თხოვნით ეცადეთ მიჰყვეთ მის სურვილებსა და მითითებს. ბავშვები, რომლებსაც მუდმივად უყენებენ მოთხოვნას მისდიოს უფროსის მითითებას ვერ ავითარებენ იმ უნარებს, რაც კრეატიულობისთვისაა საჭირო, რადგაგნაც კრეატიულობა მოითხოვს რამის ახლებურად გაკეთებას და არა როგორც ამას სხვები აკეთებენ. შემოქმედებითი უნარის მქონე ბაშვები არ არიან დამოკიდებული სხვის იდეებზე – მათ აქვთ საკუთარი იდეები და საკუთარი თავის რწმენა.
  • მიეცით საშუალება დაუშვან შეცდომები – უდიდესმა მოაზროვნეებმა სწორედ რისკისა და შეცდომების მიმართ შიშის ნაკლებობის შედეგად შეძლეს წარმატების მიღწევა.  სწორედ თავდაპირველმა შეცდომებმა მისცა მათ დაფიქრების საშუალება და მიიყვანა დიდ აღმოჩენებამდე. ასე რომ სწავლის და რაიმეს შექმნის პროცესში ნუ გაკიცხავთ ბავშვებს შეცდომების გამო. უბრალოდ ამ დროს დაეხმარათ მათ პრობლემის მოგვარების ახალი გზების პოვნაში. წააქეზეთ ისინი შეხედონ საკითხს ახლებურად. მიეცით ფიქრის დრო და ნუ მოსთხოვთ პასუხს მაშინვე. ერთად გააანალიზეთ შეცდომები. რადგანაც შეცდომებში და ცუდ იდეებშიც არის სწორი და კარგი იდეების მარცვალი. როგორც აღმოჩნდა იაპონიაში, მასწავლებლები ზოგჯერ მთელ გაკვეთილსაც კი უთმობენ მათემატიკურ აზროვნებაში შეცდომების ანალიზს. რადგანაც შეცდომების ანალიზი იძლევა სწავლისა და ზრდის საშუალებას.

ასე, რომ თუ გინდათ თქვენი შვილი გამოვიდეს მომავალი გამომგონებელი და დიდი მოაზროვნე მიეცით მას მეტი თავისუფლება, აიტანეთ არეულობა სახლში, უფრო მეტად მოუსმინეთ და დააფასეთ მისი აზრები, შეაქეთ მცდელობისთვის და არა მხოლოდ მიღებული შედეგისთვის, მიეცით საშუალება დამოუკიდებლად გადაჭრას პრობლემები და შეისწავლოს მის ირგვლივ არსებული სამყარო.

წყარო:

http://www.ascd.org/publications/educational-leadership/sept09/vol67/num01/Why-Creativity-Now%C2%A2-A-Conversation-with-Sir-Ken-Robinson.aspx

http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703344704574610002061841322.html

http://www.parents.com/toddlers-preschoolers/development/intellectual/boost-your-childs-imagination/

http://www.relaxkids.com/tips/entry/Teaching_creativity_to_Children_/416

http://www.ahaparenting.com/parenting-tools/raise-great-kids/intellegent-creative-child/child-creativity

http://www.cdl.org/resource-library/articles/teaching_creativity.php

http://www.helium.com/items/2176911-why-creativity-is-important-for-children

http://www.nagc.org/index.aspx?id=326

http://www.education.com/print/Ref_Creativity_Young/

http://www.handsonscotland.co.uk/flourishing_and_wellbeing_in_children_and_young_people/creativity/creativity.html

http://www.teachingthinking.net/thinking/web%20resources/robert_fisher_expandingminds.htm

http://www.hoddereducation.co.uk/SiteImages/f3/f3966925-d0a6-4de8-ac77-6c10066e762d.pdf

http://edition.cnn.com/2012/01/03/living/let-kids-be-creative-p

http://prezi.com/lzmtdmuokqy9/creativity-in-education-introduction/

“პატარა ჟირაფი” სტუმრად “სხვა შუადღის” შოუში

Leave a comment


4 Comments

რა იწვევს აგრესიას მცირეწლოვან ბავშვებში და როგორ უნდა მივუდგეთ ამ საკითხს

agrgressionროგორც აღმოჩნდა, სკოლამდელი ასაკის ბავშვებში აგრესია არც თუ ისეთი იშვიათი და გასაკვირი მოვლენაა, როგორც ეს შეიძლება გვეგონოს. ფსიქოლოგების აზრით ამის მიზეზი შესაძლებელია ბევრი რამ იყოს, მათ შორის:

  • გადაღლილობა – შესაძლებელია პატარას არ ჰყოფნის ძილი, რაც იწვევს ბავშვის გადაღლას, ეს კი საბოლოო ჯამში ადვილი შესაძლებელია გახდეს ბავშვის აგრესიულობის მიზეზი.
  • შიმშილის შეგრძნება - მშიერი ბავშვი ადვილად ღიზიანდება და შესაძლებელია მის ქცევები აგრესიულ მოქმედებებში ადვილად გადაიზარდოს.
  • ზედმეტად ხშირი აკრძალვები – ზედმეტად ბევრი აკრძალვები და მუდმივად „ეს არ გააკეთო“, „მოშორდი იმას“, „ხელი არ ახლო იმას“ და ა.შ. გამეორება იწვევს ბავშვის გაღიზიანებას, რადგანაც იგი მუდმივად რაღაცისგან შეზღუდულია, რაც მისთვის დამღლელი და გამაღიზიანებელია. ამას კი ბავშვები ხშირად აგრეიული ქცევით აპროტესტებენ.
  • კომუნიკაციის პრობლემა - ეს განსაკუთრებით ეხებათ 2-3 წლამდე ასაკის ბავშვებს, რომლებსაც ჯერ კიდევ არ აქვთ კარგად განვითარებული მეტყველების უნარი. ის ფაქტი, რომ ისინი სხვებს ვერ აგებინებენ საკუთარ საჭიროებებს, იწვევს მათ გაღიზიანებას, რაც ასევე ხშირად გადადის აგრესიულ მოქმედებებში.
  • დამოუკიდებლობის სურვილი - პატარებს საკმაოდ ადრე უჩნდებათ დამოუკიდებლობის სურვილი და მათ ძალიან უნდათ ხოლმე სცადონ ყველაფრის გაკეთება დამოუკიდებლად, მაგრამ როცა არ გამოსდით – ძალიან ღიზიანდებიან.
  • ძალადობის შემცველი მულტფილმები, მხატვრული ფილმები, სატელევიზიო გადაცემები, კომპიუტერული თამაშები და ასევე სათამაშოები - ეს ყველაფერი დიდ გავლენას ახდენს პატარა ბავშვების ფსიქიკაზე. ხშირ შემთხვევაში ტელევიზიით თუ თამაშებში ნანახ ძალადობას აღიქვამენ როგორც მისაღებს და ხშირად ბაძავენ და იმეორებენ ნანახს. თუმცა ზედმეტად დიდი დროის გატარება თუნდაც ძალადობას მოკლებულ მულტფილმებთან და კომპიუტერულ თამაშებთან ადვილად იწვევს ბავშვის გადაღლას და გაღიზიანებას. გაღიზიანებული ბავშვი კი ადვილად ხდება აგრესიული.
  • ფიზიკური მოძრაობის საშუალების ნაკლებობა - ბავშვებს სჭირდებათ ხშირად სუფთა ჰაერზე გაყვანა და ენერგიის დახარჯვა, თუ ეს საჭიროება არ არის დაკმაყოფილებული ბავშვი ღიზიანდება.
  • სტრესი - ბავშებში სტრესის მიზეზი შესაძლებელია იყოს კონფლიქტები და არასასიამოვნო ურთიერთობები ოჯახის წევრებს შორის. ასევე სტრესი შეიძლება გამოიწვიოს საბავშვო ბაღში პირველად წაყვანამ ან საბავშვო ბაღის გამოცვლამ.
  • ყურადღების ნაკლებობა – მშობლების მხრიდან ყურადღებისა და სითბოს ნაკლებობას ზოგიერთი ბავშვი აგრესიით პასუხობს, რადგანაც ცდილობს ამ გზით მაინც მიიპყროს ყურადღება.
  • გარემო - თუ სახლში და ეზოში ბავშვი ხედავს თუ როგორ უხეშად და აგრესიულად იქცევიან ბავშვები და უფროსები, ის ფიქრობს, რომ ეს ყველაფერი მისაღებია. უბრალოდ გარშემო მყოფი ადამიანების მიბაძვა შესაძლებელია გახდეს ბავშვის აგრესიული ქცევის მიზეზი. მუდმივად ხმაურში და აურზაურში ყოფნაც ასევე გამაღიზიანებელია ბავშვისთვის.

როგორ მივუდგეთ ამ საკითხს

არავითარ შემთხევაში ბავშვის ძალადობას არ უნდა უპასუხოთ ძალადობით. ფსიქოლოგების აზრით ყვირილი, უხეში მოპყრობა და უხეში ფორმით დასჯა არ არის გამოსავალი და ასეთი მიდგომა ძირითადად უკუ შედეგს იძლევა და მდგომარეობას კიდევ უფრო აუარესებს.

პირველ რიგში საჭიროა დააკვირდეთ ბავშვს იმისთვის, რომ გაიგოთ თუ რა იწვევს მის გაღიზიანებას და რა უბიძგებს აგრესიისკენ. ხოლო როცა მიაგნებთ გამომწვევს მიზეზს, იმოქმედეთ შესაბამისად.

ეცადეთ მუდმივად დაიცვათ ბავშვის ძილის და ჭამის განრიგი, რადგანაც ეს ძალიან მნიშვნელოვანია ბავშვის ჯანმრთელობისთვის და ამაზეა დიდად დამოკიდებული ბავშვის ნერვების სიმშვიდე.

ეცადეთ შეუქმნათ ისეთი გარემო, სადაც უსაფრთხო იქნება ბავშვის ყოფნა და არ მოგიწევთ ხშირად უთხრათ მოშორდეს ან ხელი არ მოკიდოს რაიმე ნივთს. ამ მიზნით შეინახეთ ძვირფასი ნივთები, რომელიც შეიძლება ბავშვმა გააფუჭოს და ასევე საშიში ნივთები, რომელმაც ბავშვი შეიძლება დააზიანოს. ასე თქვენ არ მოგიწევთ მუდმივად ბავშვის უკან დევნა და ამკრძალავი შეძახილების მუდმივი გამოყენება.

ეცადეთ არ აყურებინოთ ძალადობის შემცველი მულტფილმები და მოაშორეთ მსგავსი ტიპის კომპიუტერული თამაშებს. ამის სანაცვლოდ შეგიძლიათ ათამაშოთ საგანმანათლებო თამაშები, მაგრამ შეზღუდული დროით, რათა ამან არ გამოიწვიოს გადაღლა. ასევ ეცადეთ ბავშვთან ერთად არ უყუროთ ძალადობის შემცველ გადაცემებს და მუდმივად არ ჩართოთ ტელევიზორი მთელი დღის განმავლობაში. ბავშვებს ძალიან სჭირდებათ სიმშვიდე. გამუდმებით ტელევიზორის ყურების ნაცვლად შეგიძლიათ მოასმენინოთ მშვიდი კლასიკური მუსიკა.

ყოველთვის ეცადეთ ესაუბროთ ბავშვს მშვიდი ტონით და აუხსენით, რომ აგრესიული ქცევა არ შეიძლება და ამით სხვებს აზიანებს და ეს მტკივნეულია. თუ ბავშვი დაგარტყამთ არავითარ შემთხვევაში თქვენც იგივე არ გაიმეოროთ. მცირეწლოვან ბავშვებს ჯერ არ აქვთ განვითარებული იმის უნარი, რომ გაიაზრონ საკუთარი დანაშაული. ეცადეთ ბევრი მოეფეროთ და ხშირად ეთამაშოთ ბავშვებს და ეს ყოველივე უცილებლად გამოიღებს დადებით შედეგებს ბავშვის ქცევაში.

წყარო:

http://www.babycenter.com/0_aggression-hitting-and-biting_11550.bc

http://www.parenting.com/article/ask-dr-sears-aggressive-toddlers

http://www.whattoexpect.com/toddler-behavior/aggressive-behavior.aspx

http://www.ces.ncsu.edu/depts/fcs/pdfs/fcs_504.pdf


Leave a comment

როგორ შევარჩიოთ სათამაშო

toy storeახალი წლის მოახლოებასთან ერთად მშობლებისთვის აქტუალური ხდება სათამაშოების შერჩევის საკითხი. ეს კი არც ისე მარტივია მაღაზიებში წარმოდგენილი მრავალფეროვანი არჩევანის ფონზე, განსაკუთრებით თუ გვინდა, რომ ბავშვს ნამდვილად მოეწონოს ჩვენს მიერ შერჩეული სათამაშო და რამდენიმე წუთში სადღაც კუთხეში არ მიაგდოს ის.

ძირითადი შეცდომა, რასაც ჩვენ ვუშვებთ არის ის, რომ როგორც წესი ვყიდულობთ ისეთ სათამაშოს, რომელიც ჩვენ თვითონ მოგვწონს და ხშირად ნაკლებად ვფიქრობთ იმაზე თუ როგორი სათამაშო მოეწონება თვითონ ბავშვს. მერე, როცა ვხედავთ, რომ ბავშვი დიდად არ არის აღფრთოვანებული ჩვენი არჩევანით და დიდ ინტერესს არ იჩენს სათამაშოს მიმართ, ვბრაზდებით და ვფიქრობთ, რომ სულ ტყუილად გადავყარეთ ფული.

როგორ ავიცილოთ თავიდან მსგავსი სიტუაცია და შევარჩიოთ ისეთი სათამაშო, რომელიც ბავშვს მოეწონება?

იმისთვის, რომ გავიგოთ თუ რა სათამაშო მოეწონება ბავშვს, მნიშვნელოვანია დავაკვირდეთ მას და კარგად დავფიქრდეთ იმაზე თუ რა უყვარს მას ზოგადად: რა ტიპის თამაშები უყვარს, რა ტიპის აქტივობები, როგორ ერთობა თავისუფალ დროს, რის გაკეთება უყვარს, რა უნარები აქვს, ჰყავს თუ არა გამორჩეულად საყვარელი ზღაპრის ან მულტფილმის გმირი. თუ ასეთი საყვარელი გმირი ჰყავს, დიდია ალბათობა იმისა, რომ მასთან დაკავშირებული სათამაშოც მოეწონება. თუმცა ნუ წახვალთ პირველივე სათამაშოების მაღაზიაში და ნუ ეცდებით იყიდოთ პირველივე სათამაშო, რომელიც თქვენი ბავშვის საყვარელ გმირს უკავშირდება, რადგანაც არის გარკვეული ფაქტორები, რომელთა გათვალისწინებაც მნიშვნელოვანია სათამაშოს შერჩევის დროს.

ზოგჯერ ბავშვებმა საკმაოდ კარგად იციან თუ რა სათამაშო უნდათ, ითხოვენ კიდევაც მას და ეს სათამაშოს შერჩევის პრობლემასაც აგვარებს. მაგრამ ეს ყოველთვის ასე არ არის. შესაძლებელია უბრალოდ გინდათ, რომ ბავშვს სიურპრიზი გაუკეთოთ და თქვენ თვითონ დამოუკიდებლად გააკეთოთ არჩევანი. ასეთ დროს კი შემდეგი ფაქტორების გათვალისწინება დაგეხმარებათ სწორი არჩევანის გაკეთებაში.

  • ბავშვის ასაკი – ამის გათვალისწინება მნიშვნელოვანია რამდენიმე მიზეზის გამო: 1) თუ სათამაშო შექმნილია  ასაკით უფრო დიდი ბავშვისთვის ვიდრე თქვენი შვილია, შესაძლებელი სათამაშოს არასწორი მოხმარების გამო ბავშვი დაზიანდეს. ამიტომაც მნიშვნელოვანია, რომ გაითვალისწინოთ სათამაშოზე მითითებული ასაკობრივი შეზღუდვა, რომ თავიდან აიცილოთ არასასურველი შედეგები. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, როცა სათამაშო შეიცავს მცირე ზომის ნაწილებს, რაც შეიძლება 3 წლამდე ასაკის ბავშვმა პირში ჩაიდოს და გადაეყლაპოს. 2) თუ ასაკით უფრო პატარა ბავშვისთვის გათვალისწინებულ სათამაშოს უყიდით ბავშვს დიდია იმის ალბათობა, რომ მას სათამაშო არ მოეწონება, რადგანაც ის მოსაწყენი და საკმარისად საინტერესო არ იქნება მისთვის. ასე, რომ ეცადეთ სათამაშო ყოველთვის შეუსაბამოთ თქვენი შვილის ასაკს.
  • უსაფრთხოება - ეს ყველაზე მნიშვნელოვანი ფაქტორია სათამაშოს შერჩევის დროს. სამწუხაროდ მშობლები ხშირად უგულებელყოფენ სათამაშოს უსაფრთხოების შემოწმებას. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დაბალი ხარისხის სათამაშოების შეძენის დროს.
  • საგანმანათლებლო ფუნქცია - კარგი იქნება თუ თქვენს მიერ შერჩეულ სათამაშოს საგანმანათლებლო ფუნქციაც აქვს და დაეხმარება ბავშვს ახალი უნარების განვითარებაში. თუმცა, სათამაშო ყუთზე გაკეთებული წარწერა „საგანმანათლებლო“ სულაც არ ნიშნავს, რომ ეს ნამდვილად ასეა, რადგანაც ბევრი ახლად შექმნილი სათამაშო სათანადოდ არ არის შემოწმებული და სათანადო კვლევები არ არის გაკეთებული იმისთვის, რომ ნამდვილად დადასტურდეს მისი საგანმანათლებლო მხარე.  ამ მიზნით ძალიან კარგი არჩევანია საბავშვო წიგნის ყიდვა, რადგანაც ბავშვებს ძალიან უყვართ, როდესაც ლამაზ ზღაპრებს უსმენენ დედიკოს ან მამიკოს კალთაში და შესაბამისად წიგნსაც ისეთივე სიხარულით მიიღებენ საჩუქრად, როგორც სათამაშოს.
  • ბავშვის გემოვნება და ინტერესები - არ დაგავიწყდეთ, რომ თქვენსა და თქვენს შვილს შორის საკმაოდ დიდია ასაკობრივი განსხვავება და სულაც არ არის აუცილებელი, რომ თქვენს შვილს მოეწონოს ის სათამაშო, რომელიც ბავშვობაში თქვენ ძალიან გიყვარდათ. სხვადასხვა თაობის ბავშვებს როგორც წესი სხვადასხვა ინტერესები აქვთ და შესაბამისად სხვადასხვა სათამაშოები მოსწონთ. ამისთვის კარგი იქნება ესაუბროთ თქვენს შვილს და გაიგოთ რა მოსწონს მას.

ეცადეთ, რომ ახალი სათამაშო საინტერესო ფორმით გადასცეთ ბავშვს

ნუ გადასცემთ ბავშვს სათამაშოს „აჰა შენი ახალი სათამაშო და მიდი ახლა და ითამაშე“ მიდგომით. თუ სათამაშოს ასეთი ფორმით მიაწვდით ბავშვს, იგი ნაკლებად ღირებული იქნება მისთვის და გახდება „უბრალო ნივთი“. ამის ნაცვლად კი თქვენ შეგიძლიათ ამ პროცესს მისცეთ ბევრად უფრო საინტერესო თამაშის ფორმა: დამალეთ სადმე სათამაშო და ერთად მოძებნეთ იგი, ხოლო როცა ბავშვი მას იპოვის, ნუ დატოვებთ მას მარტო სათამაშოსთან ერთად, თქვენც ჩაერთეთ თამაშში. გახსოვდეთ, რომ მშობელი ბავშვისთვის პირველი და საუკეთესო მეგობარია და თქვენთან თამაში კიდევ უფრო ღირებულია მისთვის ვიდრე უბრალოდ ახალი სათამაშოს მიღება საჩუქრად.

წყარო:
http://www.pioneerthinking.com/webbtoy.html
Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 127 other followers